ŚmiertelnośćProsiąt-główneCzynnikiRyzykaIPrzyczynyStratPoporodowych-czynnikiNiezakaźneCz

1

W poprzednim artykule zostały omówione główne czynniki ryzyka strat przed- i okołoporodowych prosiąt.Straty przed- i okołoporodowe stanowią zwykle 30% ale mogą sięgać nawet 70% pierwotnej liczby uwolnionych komórek jajowych podczas owulacji.Klasyczne straty poporodowe wśród prosiąt żywo urodzonych osiągają zwykle 8-15% licząc okres od urodzenia aż do odsadzenia tj. 28 dnia laktacji i mają bezpośredni związek z wydajnością produkcyjną fermy.

Próbując przybliżyć przyczyny strat (śmiertelność) prosiąt żywo urodzonych można dla uproszczenia sklasyfikować je na

  • przyczyny niezakaźne śmiertelności prosiąt oraz
  • przyczyny zakaźne śmiertelności prosiąt

Przyczyny niezakaźne śmiertelności prosiąt

Masa urodzeniowa a zdolność do przeżycia Jednym z najważniejszych parametrów wpływających na zdolność przeżycia prosiąt jest ich masa urodzeniowa..Poniższa tabela przedstawia propozycję zależności masy urodzeniowej i wskaźnika przeżywalności prosiąt żywo urodzonych.

Podane w tabeli wartości należy rozpatrywać jednak indywidualnie dla każdego gospodarstwa.Wielokrotnie w praktyce terenowej spotyka się fermy gdzie procent przeżywalności prosiąt małych tj. tych poniżej 900-1000g jest wysoki (ponad 80%) ale i dramatycznie niski np. poniżej 30%.Różnice te wynikają przede wszystkim z jakości zarządzania zwierzętami na fermie oraz profesjonalizmu załogi działu porodówek.Należy zwrócić uwagę również na fakt,że niektóre obecne rasy hybrydowe świń,rodzące bardzo duże ilości prosiąt osiągają masę urodzeniową prosiąt na poziomie 1000-1100g a mimo to wskaźnik przeżywalności kształtuje się na poziomie 85-90%. W uproszczeniu można stwierdzić,że im większa masa urodzeniowa prosięcia tym sznsa na jego przeżycie również jest teoretycznie większa.

Ale............zbyt duża masa urodzeniowa tj. prosięta ważą powyżej 1600g również może być niekorzystna z punktu widzenia produkcyjnego ,ponieważ może prowadzić do ciężkich porodów zwłaszacza u zwierząt młodych lub tych wybieranych na loszki z puli tuczników co niestety jest nadal dość powszechną praktyką stosowaną na fermach.

Wybrane czynniki wpływające na masę urodzeniową prosiąt:

  • odziedziczalność wskaźnika masy miotu oraz masy pojedyńczych prosiąt wynosi średnio 0,15-0,2 i 0,25-0,35 czyli cechy te należą do nisko i średnio odziedziczalnych
  • odpowiednia technika żywienia macior w trakcie :

a)laktacji-generalnie system żywienia zakłada stopniowe rozkarmianie macior od porodu aż do uzyskania maksymalnej dawki paszy co przypada zwykle na 10-14 dzień laktacji.Od około 2 tygodnia lakrtacji maciory najlepiej żywić do woli na tzw. puste koryto tj. wylizane koryto oznacza ,że maciora może zjeść więcej.Należy również pamiętać,że wylizane koryto jednego dnia nie gwarantuje wyjedzenia pełnej dawki innego dnia.

Cel żywienia w laktacji:

  • odsadzić jak najwięcej prosiąt (zwykle 10-12) w średniej masie nie mniejszej niż 7 kg lub jak kto woli odsadzić miot nie lżejszy niż 70kg przy 28 dniowej laktacji
  • niedopuścić do zbyt intensywnego spadku masy ciała maciory

b)po odsadzeniu-żywimy maciory wysoką dawką paszy (zwykle 4-5 kg/dzień) –flushing przy użyciu paszy LK lub mieszanki LK plus mączka rybna,cukier itp. zwykle przez 4-6 dni czyli ,aż do wystąpienia rui.Udowodniono również ,że pokrycie maciory do 6 dni po odsadzeniu ma pozytywny wpływ na wielkość i masę kolejnego miotu.

c)po kryciu-maciory żywimy wg kondycji ciała jaką utrzymały po zakończeniu laktacji

d)w trakcie niskiej ciąży-żywimy na tzw.kondycję

  • ogólnie stosowana praktyka zwiększania ilości paszy dla macior prośnych w czasie ostatnich 3 tygodni prośności (tj. zwykle od 85-90 dnia prośności) w świetle najnowszych badań zwiększa raczej witalność-żywotnośc prosiąt niż ich urodzeniową masę ciała.Na urodzeniową masę ciała w świetle tych badań ma głównie wpływ przebieg całej ciąży
  • wielkość miotu-każde dodatkowe prosię „zmniejsza” masę urodzeniową prosięcia o 30-50g czyli duże mioty są cięższe (masa ogólna miotu większa) ale poszczególne prosięta w miocie są lżejsze (masa indywidualna każdego prosięcia)
  • ilość cykli rozrodczych/samicę/rok tj. indeks porodów (zwykle na poziomie 2,3-2,4) –wzrost indeksu porodów o każde 0,1 generuje spadek masy urodzeniowej prosięcia o około 56 g co związane jest głównie z bardziej intensywnym użytkowaniem produkcyjnym macior.
  • skrócenie ciąży o 1 dzień poniżej 115 dni może generować spadek masy urodzeniowej prosięcia o około 26g i co gorsza podwoić wskaźnik śmiertelności prosiąt
  • grupowe utrzymanie loch w trakcie ciąży czyli od 28-110 dnia ciąży generuje również większą masę urodzeniową prosięcia o około 61g.

Utrzymanie grupowe pomimo tego pozytywnego wpływu na masę urodzeniową prosiąt ma jednak kilka potencjalnie negatywnych skutków m.in:

a)jeśli krycie ma miejsce w kojcach grupowych wskaźnik skuteczności krycia jest zwykle niższy o około 5-10%

b)w kojcach grupowych ma zwykle miejsce więcej poronień co związane jest głównie ze stresem socjalnym zwierząt

c)obserwuje się również większą liczbę urazów kończyn i większe brakowanie zwierząt

d)rutynowe prace takie jak szczepienie,leczenie,selekcja zwierząt w kojcach grupowych również wymaga przemyślanej taktyki.

  • przeprowadzenie procedury kwarantanny może generować wzrost masy urodzeniowej prosięcia o 39g
  • odpowiednie przeprowadzenie procedury aklimatyzacji pozwala na uzyskanie kolejnych kilkudziesięciu gram prosięcia więcej.

Ale.............!!! np

  • podawanie prostaglandyn celem wywołania lub synchronizacji porodów może powodować spadek masy urodzeniowej o 41g oraz jak wspomniałem wcześniej znacznie zwiększyć ryzyko wzrostu śmiertelności prosiąt u macior poddanych działaniu prostaglandyn
  • implantacja zarodków w macicy rozpoczyna się około 1 tygodnia a kończy około 4 tygodnia po zapłodnieniu.Znajomość faktu występowania tego zjawiska w tym czasie zobowiązuje nas do wyeliminowania lub zminimalizowania jakichkolwiek czynników mogących wpływać negatywnie na ten proces,mając głównie na względzie stres.Odpowiednia implantacja zarodków i wytworzenie łożyska jest kluczowe dla przeżywalności zarodków ale i jakości przyszłych prosiąt.Nie ma mowy o dużym wyrównanym miocie,kiedy od samego początku (implantacja) jest coś nie tak.Zwiększanie dawki paszy w końcówce ciąży też nie rozwiąże tego problemu.Wiele razy w terenie pada pytanie :dlaczego prosięta rodzą się małe lub są silnie zróżnicowane pomimo dobrego żywienia w zaawansowanej ciąży?-a odpowiedź jest właściwie prosta –jaki początek taki koniec.

Zalecenie praktyczne:

  • staraj się utrzymywać masę urodzeniową prosiąt w zakresie 1200-1500g
  • zwróć uwagę na cały cykl rozrodczy zwierząt a nie tylko na wybrany fragment np. laktację lub flushing-przebieg całej ciąży ma wpływ na ilość i jakość prosiąt.
  • staraj się nie używać środków farmakologicznych do wywoływania lub synchronizacji porodów,skup się raczej na stymulacji rui i szybkim pokryciu jak największej liczby zwierząt z jak najmniejszą różnicą między datami kryć w danej grupie
  • zawsze,ale to zawsze!!! przeprowadź proces aklimatyzacji młodych zwierząt lub kwarantanny i aklimatyzacji.
  • wyeliminuj lub zminimalizuj wszelkie stresory dla zwierząt-przynajmniej w okresie pierwszych 4 tygodni po kryciu.

Warunki termiczne a przeżywalność prosiąt

Prosięta rodzą sie z niewielkim zapasem energii zgromadzonym w postaci brunatnej tkanki tłuszczowej oraz glikogenu w wątrobie.Dodatkowo istnieje kilka cech typowych dla świń,które nie „pomagają” im przetrwać w niesprzyjających warunkach termicznych i są to

  • skóra prosiąt pozbawiona jest okrywy włosowej
  • ochronna-izolująca tkanka podskórna jest bardzo słabo wykształcona
  • prosięta mają stosunkowo dużą powierzchnię skóry w stosunku do masy ciała a tym samym dużą powierzchnię wymiany cieplnej z otoczeniem.Dodatkowo należy wspomnieć,iż im mniejsze prosię tym wymiana cieplna z otoczeniem jest większa czyli mniejsze prosięta są jeszcze bardziej narażone na wychłodzenie.

Ciekawostki

  • w ciągu 30-40 minut od urodzenia temperatura ciała prosiąt spada o około 3-5 stopni z tym,że u prosiąt dużych tj. około 1,5 kg temperatura ciała spada z około 39 stopni do około 36 dla prosiąt średnich 1-1,5kg jest to spadek z 39 do 35 stopni a dla prosiąt małych do 34 stopni.Udowodniono również ,iż temperatura ciała około 34,5 stopnia jest dolną temperaturą krytyczną dla prosiąt nowonarodzonych.W trakcie kolejnych godzin 24-48h po porodzie temperatura krytyczna wynosi odpowiednio 33 i 30 stopni-czyli prosięta stają się coraz bardziej oporne na działanie zbyt niskich temperatur otoczenia.
  • temperatura otoczenia wynosząca około 18 stopni Celciusza prowadzi do maksymalnego przyśpieszenia metabolizmu prosiąt i całkowitego wyczerpania rezerw energetycznych w ciągu 11-12 godzin od urodzenia jeśli prosię nie podjęło skutecznej próby ssania.
  • optymalna temperatura otoczenia dla prosiąt zbliża się do optymalnej temperatury otoczenia dla macior dopiero około 4 tygodnia od urodzenia,przez resztę laktacji w legowisku prosiąt temperatura powinna być wyższa niż temperatura otoczenia.

-poprzez odpowiednie dobranie materiałów z których wykonane są legowiska dla prosiąt oraz poprzez odpowiednią wyściółkę legowiska jesteśmy w stanie podnieść odczuwalna temperaturę dla prosiąt nawet o około 5 stopni Celciusza

Poniższe tabele przedstawiają wpływ wyściółki legowiska prosiąt oraz materiału użytego do budowy legowiska na temperaturę odczuwalna dla prosiąt

Carles Casanovas

  • prosięta rodzą się mokre i co ważne przeważnie nie mają możliwości wytrzeć się w jakikolwiek materiał w gnieździe-kojcu.
  • istnieje również duża konkurencja prosiąt przy sutkach-mniejsze i/lub słabsze prosięta są bardziej narażone na wychłodzenie spowodowane brakiem energii,która niezbędna jest zarówno do prawidłowej termoregulacji ciała jak i samego ssania i walki o sutek.

Zalecenia praktyczne:

  • pierwsze 30-40 minut po urodzeniu są kluczowe dla przeżywalności prosiąt nowonarodzonych
  • nie ignoruj prostych ale niezbędnych procedur takich jak:

a)osuszanie prosiąt b)utrzymywanie stałej-odpowiedniej temperatury legowiska dla prosiąt poprzez ogrzewanie podłogowe,lampy grzewcze,zadaszenia legowiska, budki dla prosiąt itp. c)upewnienie sie,że maciora ma siarę d)upewnienie sie,że prosięta odpiły siarę-pomóż słabszym prosiętom w dotarciu do sutka i odpiciu siary.Brak odruchu ssania w warunkach fermowych możesz przyjąć jako bardzo złe rokowanie co do szans na przeżycie.

  • jeśli temperatura legowiska dla prosiąt nie jest optymalna zastanów się czy możesz zwiększyć odczuwalna temperaturę dla prosiąt poprzez odpowiednia wyściółkę legowiska i/lub materiał z którego legowisko jest wykonane.

Inne parametry wpływające na zdolność przeżycia prosiąt Oprócz masy urodzeniowej prosiąt istnieje jeszcze kilka innych wskaźników,które mogą być pomocne przy ocenie szans przeżycia prosiąt żywourodzonych,są to m.in:

  • szybkość dostania się prosięcia do wymienia
  • szybkość odnalezienia sutka
  • czas do pierwszego ssania
  • tzw. wskaźnik witalności prosiąt
  • wskaźnik ruchliwośći prosiąt

oraz trochę mniej praktyczne:

  • urodzeniowa temperatura ciała prosiąt
  • poziom hemoglobiny we krwi
  • wartość hematokrytu
  • poziom tlenu we krwi
  • poziom glukozy we krwi
  • poziom kwasu mlekowego we krwi itp.

Masa urodzeniowa prosiąt oraz warunki termiczne z jakimi spotykają się prosięta zaraz po urodzeniu mają kluczowe znaczenie przy ocenie ich szans na przeżycie.Błedy ,które popełniamy w trakcie inseminacji i ciąży u macior wielokrotnie prowadzą do uzyskiwania mało licznych i /lub zróżnicowanych problematycznych miotów. Brak odpowiedniego dogrzania legowisk dla prosiąt jest nadal częstym mankamentem naszych porodówek.Wciąż mamy tendencję do szukania źródła problemów w detalach podczas gdy większośc problemów wynika jednak z ignorowania podstawowych zasad chowu świń.