ŚmiertelnośćProsiąt-główneCzynnikiRyzykaIPrzyczynyStratPoporodowych-czynnikiNiezakaźneCz

2

Stosunkowo duża wiedza na temat czynników zakaźnych mogących doprowadzać do zwiększenia się śmiertelności prosiąt ssących oraz wysoka dostępność „narzędzi” profilaktycznych przeciwko nim powoduje,że to właśnie identyfikacja oraz kontrola niezakaźnych czynników strat poporodowych prosiąt stanowi główne wyzwanie dla hodowców trzody chlewnej.Ciągłe zwiększanie świadomośći farmerów o konieczności oraz możliwościach redukcji negatywnego wpływu czynników niezakaźnych na śmiertelność prosiąt powinna być priorytetem w obecnych systemach produkcji wielkotowarowej świń.

Agresja poporodowa

Agresja poporodowa u świń jest zjawiskiem dobrze znanym hodowcom trzody chlewnej.Problem agresji poporodowej dotyczy głównie pierwiastek,a jego częstotliwość pojawiania się u tej grupy wiekowej zwierząt,określa się zwykle na poziomie 7-14%.Kłopoty z agresją w stosunku do własnego potomstwa obserwuje sie również u macior,jednak jest to zjawisko dużo rzadziej notowane na porodówce.Wśród czynników prowadzących do występowania agresji u matek wymienia się między innymi:

  • a)czynnik genetyczny-udowodniono,że odziedziczalność agresywności u świń w systemie matka-córka jest wysoka i wynosi 0,49-0,87.Innymi słowy loszki pochodzące od agresywnym matek,maja również wysokie prawdopodobieństwo (49-87%) ujawnienia tej negatywnej cechy po swoim porodzie.

Pamiętaj!

Nie wybieraj do dalszego chowu loszek pochodzących od agresywnych matek.Jest to najprostsza i najbardziej skuteczna metoda selekcji loszek remontowych pod względem tego parametru.Pomimo faktu,że za przekazywanie cechy agresywności ”winiona” jest linia żeńska,knury używane go krzyżowań hodowlanych również powinny pochodzić z miotów,gdzie agresja u ich matek nie była obserwowana.

  • b)rasa świń-wielu autorów próbowało ocenić stopień agresywności poszczególnych ras świń w stosunku do swojego potomstwa.Wyniki poszczególych prac są wielokrotnie sprzeczne,jednak daje zuważyć się,że większośc autorów prac poświęconych agresywności skłania się ku twierdzeniu,że bardziej agresywne są zwierzęta czystych lini hodowlanych niż zwierzęta ”krzyzówkowe”,oraz że to zwierzęta ostrouche mają bardziej ”bojowy” temperament.
  • c)krotność porodu-udowodniono,że to pierwiatki najczęściej wykazują zachowania agresywne w stosunku do swoich prosiąt.Badania udowodniły również,że ilośc zwierząt agresywnych spada wraz z wiekiem-kolejnym porodem i można założyć,że częstotliwośc występowania agresji zmniejsza się o około 50% międzi 1 a 2 porodem ,a powyżej 3 porodu zjawisko agresywności u macior jest już bardzo rzadko obserwowane.
  • d)warunki utrzymania-podjęto również prace nad określeniem wpływu warunków utrzymania zwierząt na częstotliwośc występowania zachowań agresywnych u zwierząt na porodówce.Określano między innymi :wpływ temperatury otoczenia,schematu żywienia w trakcie ciąży i przed porodem ,dostępność słomy jako materiału do ścielenia gniazda itp.,jednak jedynym parametrem,który miał wyraźn wpływ na ujawnianie się agresji u badanych zwierząt była zbyt niska masa ciała matek po porodzie.

Pamiętaj!

Krycie loszek w zbyt niskiej masie ciała tj. poniżej 130 kg nie tylko zwiększa ryzyko występowania u nich tzw. „syndromu drugiego miotu” , ale również znacznie zwiększa prawdopodobieństwo występowania zachowań agresywnych u tych zwierząt.

Ciekawostka

Zwierzęta ,które wykazywały agresję w stosunku do osób obsługujących porodówkę były przeważnie bardziej opiekuńcze dla swoich prosiąt w porównaniu do zwierząt strachliwych w stosunku do obsługi porodówek,u których częstotliwość agresji-ranienia lub zagryzania prosiąt była znacznie wyższa. Zachowania agresywne w stosunku do prosiąt były częściej obserwowane,do momentu pierwszego ssania.Z praktycznego punktu widzenia,próba szybkiego dostawienia nowonarodzonego prosięcia/ąt do sutków mogłaby być dla nas korzystna,ale czy zawsze możliwa...?

Przygniatanie prosiąt

Uważa się ,że przygniatanie prosiąt stanowi jeden z głównych czynników śmiertelności prosiąt ssących.Można przyjąć,że około 40-50% wszystkich upadków prosiąt stanowią te, w wyniku przygniecenia.Na fermach o wysokim statusie zdrowotnym oraz wysokim standardzie obsługi porodówek przygniecenia mogą stanowić nawet ponad 80% wszystkich przypadków śmierci prosiąt.Czynnikami wymienianymi jako te,które mogą mieć wpływ na częstotliwość przygniatania prosiąt są:

  • a)czynnik genetyczny-odziedziczalnośc cechy przygniatania prosiąt jest niska i wynosi około 0,14 (czyli teoretycznie 1,4 świń na 100 może odziedziczyć tą cechę po rodzicach)Pomimo tego faktu,selekcja loszek remontowych pod względem tego parametru wydaje się być jak najbardziej słuszna i opłacalna dla hodowcy.
  • b)czynnik behawioralny-zachowanie się maciory w kojcu porodowym-z badań przeprowadzonych na dużej grupie macior wykazano,że około 65% przypadków przygnieceń było wynikiem zmiany pozycji maciory z mostkowej na boczną (przygniecenia w wyniku przewracania sie z boku na bok) a tylko 35% było wynikiem upadku macior na prosięta od góry z pozycji stojącej.Udowodniono również,że wykładanie się macior wymieniem ”do” gniazda prosiąt było bezpieczniejsze dla potomstwa niż wykładanie się macior ”od” gniazda tj.plecami do prosiąt,co prowadziło do sytuacji,w której prosięta musiału okrążyć maciorę aby napić się mleka.Obserwacja ta miała swoje praktyczne zastosowanie przy wprowadzaniu procedur ograniczania przypadków przygnieceń,a mianowicie:każda technika ”utrzymująca” prosięta jak najdłużej w gnieździe oraz każda technika zwiększająca częstotliwość wykładania się macior wymieniem w kierunku gniazda prosiąt zmniejszała częstotliwośc przypadków przygnieceń prosiąt ssących.

Pamiętaj!

Z obserwacji własnych wynika,że jednym z głównych czynników zwiększającym wykładanie się macior w stronę ”od ” gniazda prosiąt może być źle ustawiona lampa dogrzewająca prosięta,która zmniejsza komfort cieplny maciory.

  • c)budowa kojca porodowego i warunki otoczenia na porodówce-w praktyce terenowej ilość przygnieceń prosiąt jest zwykle większa:

-w kojcach otwartych tj. bez jarzma porodowego niż w kojcach z jarzmem porodowym -w kojcach gdzie jarzma porodowe są ustawione zbyt szeroko i/lub brak w nich ograniczników -w kojcach zbyt wąskich i/lub zbyt krótkich -w trakcie upałów

  • d)gabaryty ciała,kondycja macior-generalnie można przyjąć,że bardzo duże i/lub otyłe maciory mają większą tendencję do przygniatania prosiąt.Dużym gabarytowo maciorom bardzo trudno jest zmieścić się w kojcach porodowych,co zwykle prowadzi do wzrostu przypadków przygnieceń w wyniku wykonywania przez maciory dość gwałtownych ruchów celem ułożenia się w ciasnym kojcu.Otyłe maciory z kolei mają większe skłonności do gwałtownego kładzenia się tzw. klapania na ziemię,co może zwięksać ryzyko przygnieceń prosiąt.
  • e)urazy kończyn-autorzy prac poświęconych patologicznym zmianom kończyn podają,że 80-90% wszystkich problemów z nogami u świń wynika ze zmian w obrębie racic.Problem jakości kończyn jest bardzo dobrze znany hodowcom bydła,natomiast dla hodowców świń jest bardzo często kompletnie obcy i wręcz niezauważany.Zmiany patologiczne w obrębie racic u macior dotyczą głównie ścian bocznych,piętek,oraz okolicy lini białej racicy i mogą prowadzić między innymi do:

-niższej przeżywalności zwierząt w stadzie -niższej jakości potomstwa -większego prawdopodobieństwa brakowania ze względu na kulawiznę -większego prawdopodobieństwo brakowania ze względu na problemy w rozrodzie -większej ilości NPD (Non Productive Days) dni nieproduktywnych tj. takich dni kiedy maciora ani nie jest prośna ani nie karmi prosiąt ale również mogą zwiększać śmiertelnośc prosiąt w sposób bezpośredni i/lub pośredni:

  • Wpływ bezpośredni

-urazy kończyn zwiększają prawdopodobieństwo przygnieceń prosiąt (głównie przygniecenia z pozycji stojącej)

  • Wpływ pośredni

-mniejsze pobranie paszy obserwowane przy chorobach kończyn generuje większe ryzyko śmiertelności prosiąt poprzez zaburzenia laktacji-maciora odczuwająca ból kończyn bardzo niechętnie wtaje do jedzenia i/lub picia -toczący się stan zapalny racic i/lub okolicy łopatek (maciory z problemami lokomocyjnymi często mają odleżyny w tej okolicy) zmniejsza łaknienie oraz predysponuje do zaburzeń laktacji -eliminacja maciory z problemami w obrębie kończyn/łopatek generuje konieczność przemieszczania prosiąt co z kolei zwiększa ryzyko śmiertelności związane z procedurą samego przemieszczania,problemami z przyjęciem nowych prosiąt-mamka,zasuszaniem się mamek,rujami laktacyjnymi itp.

Ciekawostka

Każdy dodatkowy dzień laktacji zwiększa ryzyko wystąpienia wrzodów łopatki o około 16% U macior bez zmian w obrębie racic ryzyko występowania wrzodów okolicy łopatki jest o 73% niższe w porównaniu do zwierząt ze zmianami patologicznymi racic. Ryzyko usunięcia ze stada zwiększa sie o 120% a ryzyko nie pobierania pokarmu o 160% w momencie kiedy maciora wchodzi kulawa na porodówkę

Zatrucia

Zatrucia wydają się być rzadkim powodem śmiertelności prosiąt ssących.Z praktycznego punktu widzenia najbardziej prawdopodobnym powodem zatruć prosiąt może być tlenek węgla czyli czad .Tlenek węgla powstaje podczas częsciowego spalania węgla tj. w warunkach niedostatecznej ilości tlenu.Tlenek węgla (CO ) to gaz bezbarwny,bezwonny,bez smaku nie dusi w gardlei nie szczypie w oczy.Największe potencjalne zagrożenie dla prosiąt stanowią nagrzewnice spalinowe,które nie posiadaja systemu odprowadzania spalin na zewnątrz budynku/pomieszczenia.Jako czynniki ryzyka powstawania tlenku węgla podczas dogrzewania pomieszczeń (głównie porodówek zimą) można wymienić: -słabą wentylację lub awarią wentylacji pomieszczeń gdzie przebywają zwierzęta -zbyt szczelne pomieszczenia np. te izolowane płytami warstwowymi -stosunkowo mała kubatura pomieszczeń,którą z jednej strony łatwo dogrzać ale z drugiej strony łatwo doprowadzić tam do duchoty.

W tym miejscu należy również zauważyć,że wraz z zatruciem tlenkiem węgla prosiąt ssących (prosięta są bardziej podatne na zatrucie niż maciory) innym zauważalnym objawem na porodówce są zwykle duże ilości prosiąt martwo urodzonych.

Objawy zatrucia tlenkiem węgla wynikają z połączenia się tlenku węgla z hemoglobiną krwi (odpowiedzilną za transport tlenu z płuc do taknek ),co prowadzi do niedotlenienia organizmu.U martwo urodzonych i/lub padłych prosiąt można zauważyć: -obrzęk i zasinienie skóry okolicy głowy,podbrzusza oraz moszny -różowe/wiśniowe zabarwienie organów wewnętrznych -krwisty różowy płyn w jamach ciała W warunkach fermowych jedynym rozwiązaniem problemu zatrucia tlenkiem węgla jest jak najszybsze wentylowanie problematycznego pomieszczenia.

Ilość oraz częstotliwośc występowania potencjalnych czynników niezakaźnych,które mogą prowadzić do śmierci prosiąt ssących jest na tyle duża,że nie możemy jej lekceważyć.Większośc niezakaźnych czynników ryzyka strat poporodowych prosiąt jesteśmy w stanie z powodzeniem kontrolować, redukować lub nawet eliminować ich negatywny wpływ na produkcję fermy np. poprzez odpowiednia selekcję zwierząt do dalszej hodowli.W odniesieniu do innych np.ilości przygnieceń latem, niestety wielokrotnie musimy ”przełknąć ” zwiększenie się odsetka śmiertelności prosiąt w tych okresie.Straty poporodowe prosiąt ssących są po prostu nieuniknione,jednak ich wielkość bardzo często zależy w dużej mierze od naszej wiedzy na temat hodowli świń i naszego profesjonalizmy w tym zakresie.