PasożytytWewnętrzneŚwińCz

II

Świnia domowa jest gospodarzem dla wielu pasożytów wewnętrznych.Pasożyty te mogą zasiedlać przełyk,żołądek,jelito,wątrobę,układ moczowy,płuca oraz mięśnie świni oraz należeć do wielu różnych rodzajów i gatunków.Wśród tej szerokiej gamy wewnętrznych pasożytów świń,dwa występują stosunkowo często w Europie tj.glista świńska -Ascaris suum oraz włosogłówka świńska-Trichuris suis

Glista świńska -Ascaris suum

Glista świńska jest jednym z najbardziej pospolitych pasożytów świń w Europie.Według różnych źródeł można przyjąć,że około 20-30% populacji świń miało kontakt z tym pasożytem przynajmniej jeden raz w trakcie swojego życia.Chorobę wywoływana przez glistę świńską nazywa się askariozą-glistnicą,która może kosztować farmera dodatkowo nawet kilkadziesiąt złotych/świnię.Dodatkowe koszty związane z glistnicą wynikają głównie z obniżenia się wskaźnika wykorzystania paszy o około 5% ,spadku przyrostu masy ciała o około 20% jak i wzrostu konfiskat uszkodzonych przez pasożyta wątrób w rzeźni.

Cykl życiowy

Dorosła samica składa gruboskorupkowe jaja,które wydostając się z kałem na zewnątrz ulegają aktywacji do stadium inwazyjnego zwykle w ciągu kolejnych 3-6 tygodni lub dłużej w ciągu 10 tygodni przy niskiej temperaturze otoczenia.

Ciekawostka

Jaja glisty świńskiej są w stanie osiągać zjadliwość w szerokim zakresie temperatur otoczenia.Wraz ze wzrostem temperatury zewnętrznej rośnie również tempo rozwoju larw.Maksymalne tempo rowoju larwy osiągają przy temperaturze otoczenia wynoszącej około 31 stopni Celciusza ale....

  • -jaja uzyskujące inwazyjnośc w temperaturach 28 i powyżej stopni Celciusza mają niższą zdolność wykluwania się ze skorupki ,przeżywania jak i penetracji tkanek gospodarza
  • -maksymalną zdolność wykluwania ,przeżywania oraz penetracji tkanek larwy wykazywały w warunkach kiedy dojrzewały w temperasturze około 22 stopni Celciusza

Początkowo uwolnione jajo zawiera larwę pierwszego stadium L1,która w ciągu kolejnych kilkunastu do kilkudziesięciu dni przechodzi w formę inwazyjną nazywaną L2. Świnia ulega zakażeniu zjadając inwazyjne jaja ze swojego otoczenia.Larwa L2 początkowo osłonięta twardą skorupką,chroniącą ją przed zabójczym działaniem kwasów i enzymów trawiennych świni ,”wykluwa” się w jelicie cienkim,przywiera do sciany jelita,uszkadza je i przechodzi do krążenia.Kierunek krwi „zbieranej” z jelit prowadzi inwazyjną larwę do wątroby,którą osiąga w ciągu 24h od zakażenia.W wątrobie larwa L2 przechodzi w formę bardziej dojrzałą L3 w ciągu kilku kolejnych dni (zwykle 4-6 dni) uszkadzając przy tej okazji miąż wątroby,pozostawiając bardzo charakterystyczne mleczne plamy w obrębie tego narządu.Larwa L3 wraz z krwią żylną z wątroby dostaje się kolejno do prawego przedsionka serca,tętnic płucnych aby usadowić się w płucach świni.Osiągając płuca (około 10-14 dni od zakażenia) larwa L3 przedostaje się z krążenia żylnego płuc do światła pęcherzyków płucnych.W trakcie swojej migracji larwy uszkadzają miąż płuc i prowadzą do wystąpienia kaszlu.Kaszląc świnia wykrztusza larwy L3 z pęcherzyków płucnych do oskrzelików, oskrzeli,tchawicy i ostatecznie gardła,gdzie odkrztuszone larwy L3 zostają połknięte,co następuje około 18-20 dni od zakażenia.Połknięte larwy osiągając jelito cienkie żywiciela i ulagają kolejnym przemianom,aby osiągnąć formę dojrzałą w ciągu 3-4 tygodzi od zakażenia-połknięcia inwazyjnych jaj z larwą L2. Okres prepatentny (liczy się od momentu zarażenia do momentu osiągnięcia przez pasożyta dojrzałości płciowej) wynosi około 6-10 tygodni od momentu zakażenia.

Ciekawostka!

Samica glisty świńskiej może złożyć ponad 1000000 (1 milion) jaj dziennie,co prowadzi do bardzo intensywnego zanieczyszczenia nimi środowiska chlewni oraz zapewnia pasożytowi przetrwanie-zachowanie gatunku.

Zmiany chorobowe/objawy kliniczne

Dorosłe osobniki glisty świńskiej są bardzo pokaźnych rozmiarów.Samce osiągają gługość 15-25cm natomiast samice 20-30cm (niekróre źródła podają nawet 40cm).Nie jest więc zaskoczeniem fakt,że duża inwazja tych pasożytów może doprowadzić do mechanicznego zaparcia lub na przykład żółtaczki w wyniku zatkania przewodów żółciowych,gdzie pasożyt również może być znajdowany.W przebiegu intensywnej inwazji pasożyty mogą być diagnozowane nawet w żołądku.

Migrujące przez wątrobę larwy powodują występowanie mikrokrwotoków oraz zwłóknień w obrębie miąższu narządu .Przejście larw przez wątrobę pozostawia po sobie ślady w postaci białych plam o średnicy 0,2-1cm,określanych jako plamy mleczne,których występowanie na wątrobie jest przyczyną ich konfiskaty w rzeźni.

Pamiętaj!

Plamy mleczne na wątrobie mogą nie być widoczne już po 25 dniach od chwili uszkodzenia narządu.Natomiast ich obecnośc świadczy o dość „świeżym” zakażeniu zwierzęcia.

Migracja larw przez płuca prowadzi do wystąpienia reakcji zapalnej-śródmiąższowego zapalenia płuc- oraz uszkodzenia nabłonka rzęskowego dróg oddechowych.Zakażone larwami świnie wykazują w tym czasie objawy ze strony układu oddechowego takie jak:kaszel i duszność-oddech brzuszny oraz są bardziej podatne na infekcje ze strony pospolitych bakterii np. Pasteurella multocida. Główne objawy chorobowe glistnicy są wynikiem pasożytowania w obrębie przewodu pokarmowego świni.W wyniku zakażenia maleje wskaźnik wykorzystania paszy (około 5%) oraz spada tempo dziennego przyrostu masy ciała (około 20%).Objawy chorobowe są tym bardziej widoczne im bardziej „wyśrubowana” jest pasza tj.jeżeli pasza skomponowana jest na wartościach minimum dla poszczególnych składników,objawy chorobowe będą wyraźnie zaznaczone już przy niewielkiej inwazji.

Czasami larwy Ascaris suum usadawiają się w miejscach dla nich nietypowych np. w obrębie gałki ocznej lub mózgu prowadząc do częściowej ślepoty lub objawów ze strony centralnego układu nerwowego.

Pamiętaj!

Glista świńska produkuje szereg substancji immunosupresyjnych-osłabiających odporność zwierzęcia,co może prowadzić do zaostrzenia się innych chorób występujących w tym samym czasie co inwazja (np.różyca,mykoplazmowe zapalenie płuc) oraz ,co bardzo ważne, może osłabić odpowiedź organizmu na szczepionki (udowodniono negatywny wpływ inwazji Ascaris suum na efektywnośc szczepienia prosiąt przeciwko Mycoplasma hyopneumoniae)

Pamiętaj!!! Jaja Ascaris suum mogą przetrwać (być inwazyjne) w środowisku zewnętrznym nawet 10-12 lat Struktura skorupki jaja powoduje ,że jajo jest lepkie,co sprzyja rozprzestrzenianiu się jaj za pomocą tzw. wektorów np.ubrania,buty,

Ciekawostka

Larwa Ascaris suum jest w stanie przetrwać (kilka tygodni) w ciele tzw. żywicieli zastępczych tj.dzdzownicy i/lub gryzoni gdzie nie przechodzi dalszych etapów rozwoju,tylko „czeka” na połknięcie przez świnię-wraz z żywicielem zastępczym. Glistnica wywoływana przez glistę świńską pomimo swojej nazwy może występować również u cieląt i owiec!

Diagnostyka

Zmiany poubojowe-obecnośc dojrzałych osobników glisty w obrębie układu pokarmowego świń i/lub charakterystyczne plamy mleczne na wątrobie są dowodem inwazji pasożyta.

  • Koproskopia-wykrycie charakterystycznych gruboskorupkowych jaj Ascaris suum w kale przy pomocy flotacji potwierdza zakażenie glistą świńską
  • ELISA –w ostatnim czasie próbowano również wykorzystywać testy ELISA i wykrywać przeciwciała skierowane przeciwko antygenom pasożyta np. hemoglobinie. Czułośc takiego testu w warunkach eksperymentalnych (kontrolowane zakażenie tylko Ascaris suum) wynosiła 99,5% a specyficznośc 100% co w porównaniu do badania koproskopowego dającego 59,5% i 68,4% czułości w 7 i 14 tygodniu od zakażenia, było bardzo obiecującym wynikiem.Niestety testy ELISA „oparte” na hemoglobinie pasożyta dawały bardzo dużo reakcji krzyżowych z Trichuris suis co ograniczało ich zastosowanie i rozpowszechnienie.Pozostałe testy ELISA oparte na innych antygenach pasożyta,również nie są używane w codziennej praktyce terenowej.

Leczenie

Do leczenia inwazji Ascaris suum używa się głównie takich środków jak -fenbendazol- -flubendazol- -iwermektyna- -lewamizol- W przypadku wystąpienia śródmiąższowego zapalenia płuc,powikłanego bakteryjnie,możemy rozważyć zabezpieczenie antybiotykowe i przeciwzapalne zwierząt.

Profilaktyka

Profilaktyka zakażeń Ascaris suum obejmuje głównie:

  • -okresowe i systematyczne odrobaczanie zwierząt stada podstawowego-najlepiej dywanowo kilka razy do roku
  • -rzetelne odrobaczanie zwierząt remontowych-loszek przed wejściem do stada podstawowego
  • -odrobaczanie warchlaków przed wejściem na tucz
  • -stosowanie zasad cpp-cpp (całe pełne-całe puste) oraz muli site production (rozdzielenie produkcji na fermy macior,warchlaków i tuczników)
  • -bieżące mycie oraz dezynfekcja pomieszczeń-jaja Ascaris suum są:

a) lepkie dlatego do mycia powinno używać się mydła b)bardzo oporne na działanie środków dezynfekcyjnych dlatego do neutralizacji jaj należy używać chlorokrezolu,wodorotlenku amoniaku lub chlorku amoniaku w połączeniu z wodorotlenkiem sodu.

Do neutralizacji i/lub „osłabienia” jaj stosowane są również :promieniowanie UV oraz kwasy karboksylowe:butanowy,pentanowy,heksanowy upośledzające dojrzewanie larwy.

Z praktycznego punktu widzenia dużo więcej problemów z inwazją i reinwazjami Ascaris suum mają fermy stosujące system ściołowy. W ostatnich latach kilka ośrodków naukowych rozpoczeło prace nad wprowadzeniem skutecznej szczepionki przeciwko Ascaris suum ,jednak problemy z doborem i oczyszczeniem odpowiedniego antygenu, odsuwają w przyszłośc termin wprowadzenia jej na rynek.

Włosogłówka świńska-Trichuris suis

Włosogłówka świńska wywołuje u świń chorobę zwaną włosogłówczycą.Pasożyty odpowiedzialne za występowanie tej choroby są znacznie mniejsze niż opisiwane wcześniej osobniki Ascaris suum.Samiec włosogłowki osiąga długość około 2-4 cm,samica 6-8cm przy czym 2/3 długości ciała zakotwiczone jest w błonie śluzowej jelita ,a tylko 1/3 wystaje do światła jelita.Przednia część ciała pasożyta zakotwiczona w błonie śluzowej jelita jest znacznie cieńsza-przypomina włos-,od grubszej częsći tylnej skierowanej w stronę światła jelita.

Ciekawostka

Dorosłe osobniki żyją około 5 miesięcy i nie są widoczne gołym okiem przed upływem 3 tygodni od zakażenia,natomiast jaja pasożyta są w stanie przetrwać w środowisku zewnętrznym ponad 6 lat.

Cykl życiowy

Wydalone wraz z kałem jaja włosogłówki osiągają zjadliwość w ciągu 3-4 tygodni.Osłonka inwazyjnego jaja zawierającego larwę,ulega rozpuszczeniu w środowisku przewodu pokarmowego świni.Uwolniona larwa Trichuris suis usadawia się finalnie w obrębie śluzówki jelita ślepego i grubego,gdzie przeobraża się kilkukrotnie aby osiągnąć postać dorosłą. Okres prepatentyny dla włosogłówki świńskiej wynosi okło 7-8 tygodni

Zmiany chorobowe/objawy kliniczne

Dojrzewanie pasożyta w organizmie świni prowadzi zwykle do powstawania mikrokrwotoków oraz zwłóknień w obrębie ściany jelita.Jelito w tym momencie zawiera sporo śluzu,włóknika oraz krwi.Przy intensywnej inwazji w świetle jelita mogą powstawać nawet tzw.pseudomembrany jako odpowiedź organizmu na drażniący,wytwórczy efekt obecności pasożyta.Włosogówka świńska jest krwiopijcą-odżywia się krwią-a jej pasożytnicza działalnośc u świń przejawia się głównie występowaniem biegunki,odwodnienia ,anoreksi i anemii.Istnieją również dowody na zaostrzanie się chorób wywołanych przez Salmonella,pierwotniaki oraz Balantidium coli w momencie ich współistnienia z zakażeniem włosogłówką.Obraz zmian chorobowych u świń jest w dużej mierze uzależniony od intensywności inwazji pasożyta,dlatego w praktyce terenowej możemy spotkać się zarówno z wyraźnie zaznaczonymi objawami klinicznymi jak i zakażeniami podklinicznymi.

Diagnostyka Zmiany poubojowe-po minimum 3 tygodniach od zakażenia,możemy bez trudu zauważyć dorosłe osobniki w obrębie błony śluzowej jelita ślepego i okrężnicy.Dodatkowo możemy również spotkać się z obrzękiem węzłów chłonnych krezkowych oraz obecnością gózków,które powstają wokół pasożyta jako reakcja obronna organizmu.

Pamiętaj!

W trakcie dojrzewania larw do postaci dorosłej (drażnienie ściany jelita grubego)zmiany w obrębie jelita grubego mogą przypominać te powodowane przez dyzenterię i/lub salmonellę Koproskopia-w badaniu koproskopowym szukamy charakterystycznych zółto-brązowych jaja,posiadających 2 „groszki”po jednym na każdym biegunie jaja.

Pamiętaj! Jaja nie są produkowane w sposób ciągły,a jedynie okresowo,co może dawać wynik fałszywie ujemny w badaniu koproskopowym.

Leczenie

Do leczenia inwazji Trichuris suis używa się głównie takich środków jak -flubendazol -fenbendazol W przypadku wystąpienia zakażeń mieszanych układu pokarmowego (pasożyt-bakteria) możemy zastosować leczenie oparte dodatkowo na antybiotyku i środkach przeciwzapalnych.

Ciekawostka

Trichuris suis rozpatrywany jest jako potencjalny czynnik wywołujący lub współuczestniczący w rozwoju choroby Leśniowskiego-Crohna -nieswoiste, przewlekłe zapalenie jelit, najczęściej występujące w końcowym odcinku jelita krętego i okrężnicy -ileitis terminalis

Profilaktyka

Profilaktyka zakażeń Trichuris suis zasadniczo nie odbiega od profilaktyki Ascaris suum

Pasożyty wewnętrzne,a właściwie ich występowanie w populacji świń nie jest „tematem” nowym.Dostępność różnego rodzaju środków przeciwpasożytniczych daje nam duże możliwości ich zwalczania jak i zapobiegania zakażeniu.Pomimo tego faktu,dość dużo ferm trzody chlewnej nadal boryka się z problemami zarobaczenia świń,a identyfikacja i eliminacja danego pasożyta nie jest taka prosta jak mogłoby się początkowo wydawać.Pasożyty wewnętrzne są tzw. „cichym wrogiem”,który wielokrotnie usypia naszą czujność.