Polski

Biegunki U Starszych Prosiąt I Warchlaków

Z definicji słowa biegunka wynika,że jest to objaw kliniczny danej choroby polegający na zwiększonej częstotliwości wypróżnień lub zwiększonej ilości stolca, wraz ze zmianą jego konsystencji na płynną bądź półpłynną.W praktyce terenowej najczęstszymi jednostkami chorobowymi świń,w których przebiegu obserwujemy występowanie biegunki są :adenomatoza jelitowa,dyzenteria oraz biegunki wywołane przez bakterie z rodziny Enteriobacteriaceae

Adenomatoza jelitowa

Adenomatozę jelitową PPE (Porcine Proliferative Enteritis) lub inaczej nazwywaną PIA (Porcine Intestinal Adenomatosis) jest bakteryjną jednostką chorobową wywoływaną przez Lawsonia intracellularis.Z dostępnych danych statystycznych wynika,że praktycznie prawie wszystkie stada są dodatnie w testach serologicznych,co świadczy o kontakcie zwierząt z tym drobnoustrojem.

Klasyczny podział adenomatozy zakłada

  • -PIA-(Porcine Intestinal Adenopathy)-przebiegająca z patologicznym rozrostem komórek jelitowych
  • -NE-(Necrotic Enteritis)-przebiegająca z obumieraniem nadmiernie rozrośniętych komórek jelitowych i ich złuszczeniem.Formie tej towarzyszy bardzo silne zgrubienie ściany jelita,co upodabnia je wyglądem i teksturą do węża ogrodowego (hosepipe gut,garden hose gut)
  • -RI-(Regional Ileitis)-gdzie zapalenie jelita cienkiego dotyczy jego końcowej części tuż przed jego przejściem w jelito grube
  • -PHE-(Proliferative Haemorrhagic Enteropathy)-przebiega z silnym krwawieniem do światła jelita i nazywana jest również ” jelitem krwotocznym”

Forma PHE dotyczy głównie starszych świń w masie 60-90 kilogramów, jej przebieg jest ostry,ze stratami wynikającymi z upadków zwierząt dochodzącymi nawet do 20%

Pamiętaj!

Często zdarza się,że zakupione loszki hodowlane pochodzące ze stad o wysokim statusie zdrowotnym chorują na ostrą formę adenomatozy wkrótce po ich zasiedleniu na budynki gdzie przebywają zwierzęta stada produkcyjnego.

Inny podział PPE zakłada występowanie:

  • a) formy klinicznej-(objawowej)
    -ostrej w postaci PHE przebiegającej z krwawą biegunką gdzie kał jest ciemny,lakowaty,często pozostawiający czerwono-czarne smugi na „portkach” tj.okolicy odbytu i tylnej części szynek

-przewlekłej w postaci PIA i ewnetualnych jej następst w postaci NE lub RI przebiegającej z różnokolorową-nie tylko szarą,cementową-biegunką.

  • b)formy podklinicznej-przebiegającej bez objawów chorobowych tj. bez biegunki

Udowodniono,że forma na jaką chorują zwierzęta jest uzależniona od podatności zwierząt na zachorowanie (np.oporność osobnicza,wiek) oraz od dawki infekcyjnej tj.ilości bakterii,które dostają się do organizmu-jelita świni. W przeprowadzanych ,kontrolowanych zakażeniach świń różnymi dawkami infekcyjnymi Lawsonia intracellularis obserwowano średni spadek przyrostu masy ciała -ADG (Average Daily Gain) o około 37% oraz średni wzrost wskaźnika wykorzystania paszy FCR (Food Conversion Ratio) na poziomie około 24%-wzrost wskaźnika wykorzystania paszy świadczy o gorszym wykorzystywaniu paszy na cele produkcyjne tj.wzrost.

Pamiętaj!

Adenomatoza jelitowa jest bardzo kosztowna.Uważą się,że nawet lekka infekcja prowadzi do strat w wysokości około 6-9zł/sztukę (2-3 dolarów/sztukę).W przypadach cięzkich straty mogą sięgać nawet 45zł/sztukę (15 dolarów/sztukę)

Rozpoznanie na fermie

Biorąc po uwagę różnorodność form adenomatozy związanych z dawką infekcyjną oraz podatność zwierząt na zachorowanie nie jest już tak oczywistym fakt konieczności występowania biegunki u świń jako jedynego „wskaźnika” zachorowania.Celem rozpoznania choroby oraz podjęcia odpowiednich kroków leczniczych lub profilaktycznych,bardzo często należy stosować kilka technik diagnostycznych na raz,aby zwiększyć swoją szansę na odpowiednie zabezpieczenie zwierząt.Najczęściej stosowanymi metodami detekcji adenomatozy są:

  • -badanie kliniczne-obserwacja pojawiania się różnokolorowej (w formie PHE krwawej) biegunki.Badanie to ma ograniczoną wartość w formie podklinicznej adenomatozy jelitowej.
  • -badanie serologiczne surowicy-mające na celu wykrywanie przeciwciał skierowanych przeciwko Lawsonia intracellularis w surowicy krwi.Specyficzne przeciwciała we krwi pojawiają się zwykle około 2-4 tygodni od kontaktu z patogenem ale mogą pojawiać się znacznie później.
  • -badanie PCR kału-polega na wykrywaniu materiału genetycznego bakterii w odchodach.

Pamiętaj!

Badanie PCR kału może być fałszywie ujemne ze względu na możliwość tylko okresowego siewstwa (obecnośći) Lawsonia intracellularis zwłaszcza w późniejszym stadium choroby.Dlatego też należy odpowiednio zwiększyć ilość pobieranych prób j(łączyć je razem) w celu minimalizacji pojawiania się wyników fałszywie ujemnych. -wnikliwa analiza wyników produkcyjnych w danym okresie czasu-analiza produkcyjna jest najbardziej miarodajną metodą oceny wpływu występowania danej jednostki chorobowej na fermie.Laboratoryjne rozpoznanie czynnika chorobotwórczego powinno zawsze być „nałożone” na wyniki produkcyjne w danym okresie czasu.Znalezienie współzależnośći pomiędzy występowania danego czynnika chorobowego i pojawieniem się w tym czasie negatywnej zmiany (spadek) w wynikach produkcyjnych pozwala z dużym prawdopodobieństwem na powiązanie tych dwóch faktów na zasadzie przyczynowo-skutkowej.

Profilaktyka adenomatozy na fermie

Lawsonia intracellularis rozprzestrzenia się głównie poprzez bezpośredni kontakt świń z kałem chorych zwierząt lub poprzez tzw. wektory (przenosicieli) np.gryzonie,obsługę fermy dlatego też:

  • -kontroluj zagęszczenie zwierząt w kojcu
  • -stosuj zasadę all in-all out tj. wszystko pełne –wszystko puste
  • -unikaj przemieszczania-mieszania świń
  • -zredukuj do minimum dowolne,nieograniczone przemieszczanie się personelu pomiędzy określonymi budynkami fermy i/lub grupami technologicznymi świń
  • -zredukuj do minimum stres środowiskowy np.ograniczenia w pobieraniu wody i/lub paszy,mokre podłogi,przeciągi itp.
  • -myj ciśnieniowo kojce używając detergentów
  • -prowadź dezynfekcję kojców stosując skuteczne środki dezynfekcyjne np. czwartorzędowe związki amonowe lub aldehydy.
  • -stosuj odpowiednio dostosowane programy profilaktyczne (oparte głównie na pulsacyjnym podawaniu leków) dla loszek hodowlanych oraz zwierząt producji towarowej.Leki , podane w odpowidenim czasie i w odpowideni sposób prowadzą do skutecznej eliminacji choroby a organizm świń wytwarza odporność,której powstanie chroni zwierzęta przed reinfekcją-ponownym zakażeniem.

Pamiętaj!

Wysoce skuteczną alternatywą dla stosowania leków przeciwko Lawsonia intracellularis jest szczepienie świń przy pomocy żywej szczepionki.Szczepionka podawana jest doustnie przy pomocy odpowiedniej strzykawki lub do wody,którą zwierzęta piją z korytek lub z sieci-wtedy szczepionka dozowana jest przez dozatron.

Ciekawostka

Lawsonia intracellularis może być rozprzestrzeniana na fermie również przez owady z rodzaju Musca-mucha i Eristalis-gnojka,dlatego też przy ustalaniu profilaktyki adenomatozy należy brać również pod uwagę systematyczne zwalczanie owadów na fermie.

Dyzenteria świń

Dyzenteria świń wywoływana jest przez bakterię Brachyspira hyodysenteriae kształtem przypominającą korkociąg,dlatego taki typ bakterii nazywamy krętkami.Bakteria przeżywa kilka tygodni w zimnym i wilgotnym środowisku chlewni lub np.zbiornikach na gnojowicę czy glebie,natomiast suchym i ciepłym środowisku ginie w ciągy kilku dni.Dyzenteria rozprzestrzeniana jest przez zakażone świnie jak i przez takie wektory jak gryzonie (myszy mogą być nosicielami dyzenterii nawet kilka miesięcy) ptaki,muchy,psy,koty czy personel fermy (odzież,buty)

Dyzenteria świń dotyka zwykle zwierząt od 15-80 kg masy ciała i przebiega z silnym krwotoczno-martwicowym zapaleniem żołądka i jelita grubego-okrężnicy ( z łaciny Gastrocolitis haemorrhagica necroticans suum)W praktyce terenowej obserwuje się również przypadki dyzenterii u loszek a nawet u prosiąt ssących.

Pamiętaj!

Dyzenteria rozprzestrzenia się na fermie stosunkowo wolno,zajmując kolejne bydynki-obiekty. Część zwierząt zarażą się, ale choroba przebiega u nich bezobjawowo.Taka podkliniczna forma dyzenterii utrzymuje się zwykle do czasu kiedy zwierzęta zostaną poddane stresowi np.przemieszczenie,zmiana paszy itp.Szeroko rozumiany stres jest idealnym czynnikiem prowadzącym do „uaktywnienia” się choroby tj. przejścia w formę kliniczną.

Okres wylęgania się choroby wynosi zwykle 7-14 dni,co nie znaczy ,że nie może sięgać nawet kilku miesięcy.Dyzenteria u świń przebiega z biegunką,która początkowo zawiera duże ilośći śluzu i niestrawionych resztek paszy.Obecność krwi w śluzowatym kale jest również objawem charakterystycznym dla tej jednostki chorobowej i występuje przeważnie w późniejszym czasie.Zainfekowane zwierzęta tracą kondycję ciała,odwadniają się w wyniku rozwolnienia a ich sierść ulega nastroszeniu.

Pamiętaj!

Na fermach gdzie dyzenteria występuje „stacjonarnie” tj. od bardzo długiego czasu wywołuje biegunkę (czasami tylko okresową),która nie musi być tak charakterystyczna jak w fazie początkowej i trudno ją rozpoznać tylko po wyglądzie kału.

Profilaktyka dyzenterii na fermie

Główne drogi rozprzestrzeniania się dyzenterii na fermie są niemal identyczne jak te wcześniej opisane dla Lawsonia intracellularis.W przypadku dyzenterii stoi przed nami nawet trudniejsze zadanie ponieważ

  • -bakteria przeżywa bardzo długo poza organizmem świni: gleba, gnojowica,kanały gnojowe czy ściółka itp.
  • -myszy mogą być nosicielami dyzenterii nawet przez kilka miesięcy
  • -po przechorowaniu zwierzęta wytwarzają stosunkowo słabą odporność i mogą chorować kolejny raz zwłaszcza wtedy, kiedy spotkają się z dużą dawką infekcyjną zarazka w wyniku znacznego zanieczyszczenia środowiska.
  • -powstawanie słabej odpornośći sprzyja również długotrwałemu wydalaniu –siewstwu zarazka wraz z kałem
  • -dotychczas stosowane szczepionki przeciwko Brachyspira hyodysenteriae były nieskuteczne
  • -coraz częściej notuje się szczepy oporne na powszechnie stosowane antybiotyki

Rozpoznanie dyzenterii na fermie Pojawienie się przypadków rozwolnienia,gdzie kał biegunkowy zawiera dużo śluzu,niestrawionych resztek paszy i/lub świeżej krwi jest głównym objawem chorobowym,który zwykle „kieruje” lekarzy weterynarii na dyzenterię świń.

Pamiętaj!

Pojawienie się śluzu i/lub krwi w kale zmusza nas do przeprowadzenia rozponania róznicowego w stosunku do takich jednostek chorobowych jak:spirochetoza,adenomatoza jelitowa wraz z jej formą krwotoczną PHE,salmonelloza,robaczyca-włosogłówczyca W celu potwierdzenia diagnozy wstępnejdokonanej na podstawie badania klinicznego zwierząt konieczne jest wykonanie testów

  • -PCR wykrywającego materiał genetyczny bakterii w kale
  • -można również wykonać badanie bakteriologiczne-posiew-wraz z określeniem antybiotykowrażliwośći danego szczepu dyzenterii.Badanie to ma kluczowe znaczenie w momencie podjęcia decyzji o rozpoczęciu stosowania programów leczniczych lub profilaktycznych w odniesieniu do tego drobnoustroju.

Bakterie z rodziny Enterobacteriaceae Salmonella spp. i Escherichia coli

Salmonelloza

Salmonelloza może dotyczyć zwierząt w każdym wieku,jednak najczęściej spotykana jest u warchlaków 10-16 tygodni życia.Forma typowo biegunkowa salmonellozy u świń wywoływana jest przez Salmonella typhimurium.Biegunka obserwowana w trakcie salmonellozy jest rezultatem uszkodzenia ściany jelita przez toksyny bakteryjne.Toksyny produkowane przez ten drobnoustruj prowadzą do zapalenia naczyń krwionośnych w obrębie jelit ,niedokrwienia oraz obumierania określonych fragmentów ściany jelita,przez co czynią jelito niefunkcjonalnym.Głównym źródłem infekcji są zwierzęta przewlekle chore i mechaniczne roznoszenie kału na terenie fermy.

Pamiętaj!

Salmonelloza jest chorobą przewlekłą.Zainfekowane zwierzęta mogą okresowo siać bakterie i zanieczyszczać środowisko przez wiele miesięcy.Salmonella typhimurium powoduje u ludzi zatrucia pokarmowe.Źródłem zakażenia dla ludzi może być np.mięso zanieczyszczone treścią jelit w rzeźni.

Escherichia coli

E.coli jest bakterią doskonale znaną hodowcom prosiąt i warchlaków gdzie odpowiada za właściwie większość obserwowanych u tych grup zwierząt problemów pokarmowych. Z praktyki terenowej wynika,że jest również odpowiedzialna za wiele przypadków występowania biegunki u zwierząt z zakupu wstawionych na dalszy tucz i ,że nie można lekceważyć jej negatywnego wpływy na produkcję nawet u zwierząt starszych

Rozpoznanie na fermie/profilaktyka zakażeń

Celem potwierdzenia udziału w biegunce bakterii z rodziny Enterobacteriaceae ”złotym standardem” jest przeprowadzenie badania bakteriologicznego kału i potwierdzenie wzrostu tych bakterii na pożywkach w laboratorium.Profilaktyka zakażeń tymi drobnoustrojami w gruncie rzeczy jest bardzo podobna do opisywanych wcześniej.

Pamiętaj!

Jakiekolwiek działania lecznicze muszą być poparte badaniem lekoopornośći poszczególnych szczepów bakterii. Występowanie biegunki u starszych warchlaków i/lub tuczników jest nadal często obserwowane na fermach trzody chlewnej.W odróżnieniu od biegunek prosiąt ssących i odsadzonych,biegunki u starszych zwierząt nie prowadzą zwykle do śmierci zwierzęcia lecz do znacznego spadku jego parametrów produkcyjnych.Niestety dla hodowcy taka sytuacja może być znacznie gorsza w skutkach-droższa niż upadki zwierząt w niższych masach ciała.Z drugiej jednak strony wydaje się,że zachowanie podstawowych zasad „zootechnicznych”, dobrostanu zwierząt oraz fachowe rozpoznanie i skuteczne leczenie i/lub profilaktyka biegunek daje duże szanse na opanowanie i prewencję ewentualnych problemów jelitowych u świń,które były,są i będą.......