Polski

Bioasekuracja W Kontekscie ASF

Bioasekuracja jako podstawowy element zabezpieczenia zdrowia świń na fermie

Informacja o wystąpieniu 23 ogniska afrykańskiego pomoru świń w powiecie siemiatyckim oraz już ponad 200 ogniska tej choroby u dzików w tym w powiecie monieckim tj. ponad 70 km od granicy z Białorusią przy której do tej pory było najwięcej ognisk choroby u dzików (stan na dzień 09.10.2016) oraz praktycznie dwukrotne poszerzenie strefy z obostrzeniami nie pozostawia złudzeń, że afrykański pomór świń będzie szybko i sprawne opanowany i wyeradykowany z terenu naszego kraju. .Doniesienia z Rosji, Litwy, Łotwy czy Estonii o ogniskach afrykańskiego pomoru świń również spędzają sen z powiek służb weterynaryjnych w naszym kraju jak i urzędnikom w całej Unii Europejskiej. Znajomość podstawowych zasad bioasekuracji ma kolosalne znaczenie prewencyjne nie tylko w odniesieniu do wirusa afrykańskiego pomoru świń ale również w stosunku do wielu innych czynników zakaźnych trzody chlewnej.

Wirus afrykańskiego pomoru świń ASF (African Swine Fever) jest dwudziestościennym otoczkowanym wirusem ,którego materiał genetyczny stanowi podwójnie splecione DNA- dsDNA . ASF jest jedynym przedstawicielem rodziny Asfarviridae i jako jedyny wirus dsDNA jest przenoszony przez stawonogi-kleszcze z rodziny Ortithodorus. W warunkach „naturalnych” głównymi nosicielami wirusa są świnie dzikie, guźdźce oraz wspomniane kleszcze. Po przedostaniu się w lutym 2014 roku do Polski wirus atakuje tylko i wyłącznie populację dzików i świń domowych i nie jest groźny dla innych gatunków zwierząt oraz ludzi. Ale…. zachorowalność na afrykański pomór świń w naiwnej populacji trzody może sięgać 100% przy czym wirus w zależności od swoich właściwości potrzebuje na to od kilku do kilkunastu dni. Śmiertelność związana z ASF waha się w zależności od zjadliwości danego izolatu wirusa ASF od poniżej 5 do nawet 100%. Mniej zjadliwe izolaty ASF powodują śmierć zwierząt młodych ,samic w ciąży lub dołączają się do innych infekcji przyczyniając się do śmierci zainfekowanego zwierzęcia. Należy zaznaczyć ,że wirus ASF jest wysoce śmiertelny po przedostaniu się w nowe regiony gdzie do tej pory nie występował, natomiast po pewnym czasie zakażenie wirusem ASF prowadzi do występowania form podostrych i czasami podklinicznych infekcji co zmniejsza jego śmiertelność do średnio 30-70% z tym, że na przykład u zwierząt młodych śmiertelność sięga 80% natomiast u starszych już tylko 20%.

Tendencja do zmniejszania się śmiertelności u świniowatych po zarażeniu wirusem ASF ma niestety kolosalne następstwa w rozpoznawaniu i kontrolowaniu kolejnych ognisk choroby. W momencie gdy wirus prowadzi do gwałtownej choroby bardzo szybko wzbudza zainteresowanie czy to właściciela czy lekarza weterynarii opiekującego się stadem , natomiast czy takie podejrzenie wzbudzi podostra lub wręcz podkliniczna forma choroby???

Wirus ASF jest wysoce oporny na działanie tzw. czynników środowiskowych. Wirus ASF oporny jest na wysychanie, gnicie, wędzenie , peklowanie, wielokrotne zamrażanie-rozmrażanie. Utrzymuje swoje właściwości zakaźne w szerokim zakresie pH 3,9-13,4 W mrożonym mięsie może przetrwać ponad 3 lata, w mięsie suszonym ponad 300 dni , w mięsie solonym 182 dni a w mięsie mielonym 105. Wirus utrzymuje się we krwi w temperaturze pokojowej przez 10-18 tygodni w szpiku kostnym ponad 6 miesięcy a w kale około 11 dni. Generalnie niska temperatura konserwuje wirus latami natomiast wysoka temperatura zabija go stosunkowo szybo i skutecznie i tak: 55 stponi Celciusza zabija wirus w 45 minut 60 stopni Celciusza zabija wirus w 20 minut natomiast Temperatura 70 i powyżej stopni Celciusza zabija wirus praktycznie natychmiast.

Główne drogi szerzenia się wirusa ASF

-droga ustna lub nosowo-ustna poprzez bezpośredni lub pośredni kontakt z zakażonymi żywymi i/lub martwymi świniami lub dzikami (wydzieliny np. ślina czy łzy, wydaliny-mocz ,kał; nasienie ,krew, padlina) -rozprzestrzeniane poprzez nielegalny handel nieoznakowanych zwierząt -rozprzestrzenianie przez myśliwych ,wizytatorów ferm jak również lekarzy weterynarii -pośredni kontakt ze środkami transportu, odzieżą, igłami używanymi na fermie i sprzętem fermowym np. strzykawki, ostrza skalpeli, emaskulatory itp., -rozprzestrzenianie wraz z wiatrem w strefie zapowietrzonej (do 1km udowodnione tylko w 1 doświadczeniu) -resztki zawierające wieprzowinę podawane świniom są bardzo prawdopodobnym sposobem zawleczenia wirusów do krajów uprzednio wolnych poprzez import produktów wieprzowych lub z dodatkiem wieprzowiny pochodzących z krajów gdzie taka praktyka żywienia świń jest stosowana. -infekcja śródmaciczna może prowadzić do urodzenia się prosiąt nosicieli wirusa klasycznego pomoru świń CSF i jego siewstwo nawet do 12 miesięcy u takich prosiąt ,w odniesieniu do wirusa ASF jak na razie nie ma potwierdzenia dla takiego zjawiska. Ponieważ wirus afrykańskiego pomoru świń nie rozprzestrzeniają się na duże odległości z wiatrem, jest wysoce prawdopodobne ,że wprowadzenie oraz stosowanie podstawowych zasad bioasekuracji znacznie ograniczy ryzyko zawleczenia tej choroby na naszą fermę Pamiętaj! Wirus afrykańskiego pomoru świń nie przenosi się z wiatrem na duże odległości, do rozprzestrzeniania potrzebuje „pomocy” przenosiciela tj. w naszym kraju: zarażonej świni zarażonego dzika, produktów pochodzących od zarażonych zwierząt lub dwunożnej nieodpowiedzialnej „świni” ,która ignoruje zagrożenie i na przykład nie zgłasza podejrzenia wystąpienia choroby, wprowadza do obrotu nieoznakowane zwierzęta itp., itd…..

Główne założenia bioasekuracyjne mające na celu zminimalizowanie ryzyka zawleczenia choroby na fermę:

1.Stosuj zasady bioasekuracji w odniesieniu do zwierząt, ludzi, środków transportu, budynków i wyposażenia fermy oraz produktów pochodzenia zwierzęcego

Wejście na fermę

a)ogranicz możliwość wchodzenia na twoją fermę Wejście na fermę jest jednym z kluczowych punktów kontroli. Ferma musi być w całości ogrodzona a bramy wjazdowe oraz drzwi muszą pozostawać zamknięte, muszą być zaopatrzone w maty i/lub niecki dezynfekcyjne i muszą być wyraźnie oznakowane tablicami „Nieupoważnionym wstęp wzbroniony” „Teren prywatny” oraz ewentualnie numerami kontaktowymi z właścicielem, kierownikiem itp.. Używanie tylko jednej monitorowanej i zautomatyzowanej bramy wjazdowej znacznie poprawia możliwości kontroli ruchu samochodów i/ lub ludzi na fermie

b)ogranicz do minimum wizyty osób postronnych na twojej fermie Liczba osób wizytujących fermę cały czas powinna być ograniczana do niezbędnego minimum, natomiast w sytuacji zagrożenia powinniśmy jeszcze bardziej zaostrzyć procedurę wejścia na fermę. Dla osób postronnych okres braku kontaktu ze zwierzętami powinien wynosić minimum 24h w sytuacji zagrożenia możemy wydłużać ten okres nawet do 72h . c)wizytatorzy, którzy muszą wejść na fermę podlegają procedurze wejścia na fermę, która może zakładać

-określenie konieczności umówienia wizyty z określonym wyprzedzeniem -pozostawienie samochodu w ściśle określonym miejscu przed budynkami fermy -wpisanie się do książki wizyt z określeniem imienia ,nazwiska, firmy ,celu wizyty oraz okresu jaki upłynął od ostatniego kontaktu ze zwierzętami oraz miejsca gdzie ten kontakt nastąpił -pozostawienie odzieży osobistej w strefie brudnej przebieralni ,wzięcie prysznica i przebranie się w odzież fermową dostępną w strefie czystej przebieralni - poinformowanie wizytatora/ów o konieczności unikania (jeśli to możliwe) kontaktu bezpośredniego ze zwierzętami np. wchodzenie do kojców, krycie itp.

Załoga fermy

-załoga fermy również podlega procedurze wejścia na fermę (przeważnie nie stosuje się konieczności wpisu w książce wizyt) -ogranicz do minimum ilość pracowników na fermie. Do pracy muszą przyjść tylko te osoby, które są niezbędne do wykonania podstawowych czynności i funkcjonowania fermy -upewnij się, że żaden z twoich pracowników nie ma własnych świń i/lub nie miał kontaktu z innymi świniami lub dzikami (np. myśliwi i/lub osoby uczestniczące w polowaniach) -wprowadź zakaz spożywania produktów wieprzowych i/lub pochodzących od dzików na terenie fermy -rozważ również stosowanie produktów pochodzenia zwierzęcego typu-plazma krwi lub hemoglobina z niesprawdzonych źródeł.

Ruch samochodów na fermie

-zminimalizuj ilość samochodów poruszających się na terenie fermy do niezbędnego minimum -używaj jeśli to możliwe własnych środków transportu do wszelkich przemieszczeń zwierząt, ludzi, paszy czy padliny -transport najemny/zewnętrzny nie powinien wjeżdżać na teren fermy a jeśli jest to konieczne to: a)transport musi być wcześniej umówiony b)środek transportu musi być umyty, zdezynfekowany i wysuszony na potwierdzenie tego faktu kierowca musi przedstawić stosowne dokumenty c)obowiązkowo przeprowadź inspekcję samochodów ,które mają stosowne dokumenty świadczące o dezynfekcji d)samochody muszą przejechać przez nieckę lub gąbki nasączone środkiem dezynfekcyjnym (głównie soda kaustyczna) w celu dezynfekcji kół e) jeżeli skupujesz zboża i/lub słomę koniecznie potwierdź ,że nie pochodzą z terenów objętych ograniczeniami związanymi z ASF.

Samochody utylizacji odpadów nie powinny wjeżdżać na teren fermy, a kontener z padliną powinien być wystawiany tuż przed odbiorem padliny przed fermę lub w jej granicy.

Dezynfekcja na fermie 4 podstawowe etapy skutecznej eliminacji patogenów z powierzchni chlewni

Etap I -Sprzątanie Pierwszym niezwykle ważnym elementem eliminacji niekorzystnych drobnoustrojów z chlewni jest sprzątanie-czyszczenie obiektu. W praktyce nie jest to nic innego jak usunięcie materiału organicznego z danego pomieszczenia tj. obornika w systemie ściołowym lub płynnych i/lub wyschłych odchodów w systemie bezściółkowym lub rusztowym utrzymania świń. Do czyszczenia obiektu używane są zwykle :sprzęt mechaniczny np. małe ładowarko-spycharki, ładowarki teleskopowe itp, skrobaczki, miotły, łopaty. Generalnie dobrze zorganizowane sprzątanie nie powinno zajmować bardzo dużo czasu. Najbardziej pracochłonnym zadaniem jest zwykle opróżnianie oraz ewentualne demontowanie koryt, karmników i/lub tubomatów paszowych. Etap II-Mycie Mycie danego obiektu jest zajęciem najbardziej czaso- i pracochłonnym dla osób z obsługi chlewni. Z drugiej zaś strony dobrze wykonane mycie eliminuje ponad 99% mikroorganizmów z powierzchni danego pomieszczenia. Głównym celem mycia jest usunięcie pozostałości organicznych, wciąż obecnych na danej powierzchni po uprzednim etapie czyszczenia. Do mycia powierzchni używane są głównie urządzenia-myjki wysokociśnieniowe. Proces mycia zanieczyszczonych powierzchni ,możemy usprawnić poprzez kilka dodatkowych czynności : 1)namaczanie powierzchni-ułatwia proces mycia poprzez stopniową eliminację wyschniętych cząstek organicznych.W praktyce namaczanie wykonywane jest poprzez wstawienie do danego objektu rotacyjnych spryskiwaczy ogrodowych. 2)używanie detergentów-czyli środków czyszczących,które na przykład poprzez zmniejszanie napięcia powierzchniowego wody ,zmianę pH,właściwości pianotwórcze i/lub enzymatyczne znacznie ułatwiają usuwanie materii organicznej z mytej powierzchni. Etap III -Dezynfekcja Kolejnym etapem eliminacji drobnoustrojów z danej powierzchni jest dezynfekcja.Dezynfekcja ma na celu zabicie tych drobnoustrojów,które wciąż pozostają po przeprowadzeniu dwóch pierwszych etapów. Dobry środek dezynfekcyjny to taki,który spełnia między innymi kryteria takie jak: -szybkie działanie przeciwko wirusom,bakteriom i grzybom -działanie dezynfekujące w niskich stężeniach roboczych -przyjazny dla użytkownika-nie toksyczny, nie drażniący, nie korozyjny oraz nie pozostawiający przebarwień -aktywny w obecności materii organicznej -posiada długi okres aktywności dezynfekcyjnej -możliwy do stosowania w kilku formach np: oprysk, zamgławienie na zimno, zamgławienie termiczne- na gorąco -możliwy do stosowania bezpośrednio poprzez urządzenie wysokociśnieniowe Do skutecznych środków dezynfekcyjnych przeciwko ASF należą: soda kaustyczna 2%, aldehyd glutarowy, podchloryn sodu, rozpuszczalniki lipidowe czy Virkon. Etap IV -Suszenie zdezynfekowanej powierzchni Jest to właściwie największe wyzwanie dla producentów trzody chlewnej. Z zasady, zdezynfekowane pomieszczenie powinno całkowicie wyschnąć przed jego ponownym zasiedleniem. Okres potrzebny do wyschnięcia to zwykle 48-72h.Problem polega na tym, że mało kogo „stać” na tak długi czas oczekiwania, w szczególności dotyczy to ferm o cyklu tygodniowym produkcji. 2.Ogranicz lub wstrzymaj wszelki zakupy zwierząt z zewnątrz (głównie loszki remontowe) oraz przemieszczanie zwierząt na fermie

Ruch zwierząt -ogranicz do niezbędnego minimum przemieszczanie zwierząt na fermie lub między fermami -ogranicz do minimum zakupy zwierząt z zewnątrz-zakupy loszek czy warchlaków -pochodzenie zakupionych zwierząt musi być znane a zakupione zwierzęta powinny być poddane kwarantannie (loszki hodowlane) najlepiej w oddalonych od fermy budynkach.

3.Obserwuj swoje zwierzęta i zgłoś jakiekolwiek niepokojące Cię objawy występujące u twoich świń

-obowiązkowo przeszkol swoich pracowników w zakresie podstawowych zasad bioasekuracji, dróg szerzenia się zakażeń, symptomów chorobowych na ,które powinni zwracać szczególna uwagę oraz sposób komunikacji w razie sytuacji awaryjnej lub wątpliwej. Bardzo ważnym elementem bioasekuracji na twojej fermie jest świadomość potencjalnego zagrożenia.

Pamiętaj! Straty spowodowane koniecznością wybicia określonej ilości zwierząt oraz straty wynikające z zakazu eksportu(przez rok lub kilka lat) świń oraz mięsa wieprzowego poza granice kraju mogłyby kształtować się na poziomie kilkuset milionów złotych do nawet kilku miliardów złotych.

Pojawienie się jakiejkolwiek choroby zwalczanej z urzędu na terenie danego kraju jest przede wszystkim sprawdzianem koordynacji i skuteczności działania odpowiednich służb państwowych. Świadomość istniejącego, realnego zagrożenia zarażeniem się świń wirusem ASF oraz przestrzeganie podstawowych zasad bioasekuracji są kluczowymi elementami zapobiegania i/lub rozprzestrzeniania się pomoru w populacji świń. Przestrzeganie zasad biobezpieczeństwa spoczywa głównie na barkach hodowców, którzy muszą wspierać działania służb i z nimi bezwzględnie współpracować.