Polski

Dyzenteria Świń

Dyzenteria świń (Gastrocolitis haemorrhagica necroticans suum) jak sama nazwa wskazuje przebiega u świń z objawami krwotoczno-martwicowego zapaleniem żołądka i okrężnicy.(czasami również jelita ślepego)Pojawienie się przypadków rozwolnienia,gdzie kał biegunkowy zawiera dużo śluzu,niestrawionych resztek paszy i/lub świeżej krwi jest głównym objawem chorobowym,który zwykle „kieruje” lekarzy weterynarii właśnie na tą jednostkę chorobową układu pokarmowego trzody chlewnej.

Dyzenteria świń po raz pierwszy została rozpoznana w 1921 roku w USA (Indiana),natomiast czynnik wywołujący dyzenterię pozostawał niewyjaśniony,aż do 1971 roku.Intensywne badania w latach’70 i ‘80 ubiegłego stulecia,pozwoliły na przynajmniej częsciowe poznanie tej jednostki chorobowej.Początkowo dyzenteria powodowała dramatyczne straty i właściwie nie można jej było skutecznie opanować.Dopiero zastosowanie organicznych pochodnych arsenu,przyniosło pozytywne efekty w kontrolowaniu choroby.

Co wywołuje dyzenterię?

Dyzenteria świń wywoływana jest przez gram-ujemną bakterię przypominającą kształtem korkociąg (krętek) nazwaną Brachyspira hyodysenteriae (dawniej Serpulina lub Treponema hyodysenteriae).Bakateria ma silne właściwości hemolityczne tj. jest zdolna powodować rozkład krwi oraz jest bakterią beztlenową tj. żyje w warunkach bez dostępu tlenu.W naturze występują również odmiany niehemolityczne lub słabohemolityczne,te bakterie postrzegane są jako niepatogenne-nie są w stanie wywołać choroby. Brachyspira hyodysenteriae jest bakterią,która potrafi przetrwać bardzo długo poza organizmem świni-dla przykładu:

  • -w sprzyjających warunkach tj. temperatura jesienno-zimowa 4-8 stopni Celciusza i brak słońca-bakteria jest w stanie przeżyć np. w odchodach nawet 3 miesiące w ziemi 18 dni
  • -w zbiornikach z gnojowicą przeżywalnośc również wynosi około 2 miesięcy (temperatura około 7-8 stopni Celciusza)
  • -bakteria w organizmie myszy może być wykrywalna nawet przez 180 dni (szczury natomiast mogą być nosicielami tylko kilka dni)
  • -udowodniono,że nawet psy mogą być zagrożeniem dla świń przez 13 dni
  • -niektóre gatunki much,również mogą być zagrożeniem dla świń,ponieważ Brachyspira może być przez nie roznoszona przez kilka dni
  • -wysokie pH powyżej 8 oraz promieniowanie słoneczne UV zabija ją bardzo szybko
  • -temperatura powyżej 30 stopni Celciusza zmniejsza jej przeżywalność do mniej niż 3 dni

Ciekawostka

Wrażliwość Brachyspira hyodysenteriae na promieniowanie UV i wyższe temperatury powoduje,że wszelkie programy zwalczania tej choroby na fermie planowane są na lato.

Źródła zakażenia

Głównym źródłem zakażenia dla świń ,jest wprowadzenie do stada zwierząt podklinicznie zakażonych dyzenterią.W organizmie świń,bakteria była wykrywana jeszcze na 90 dni po przechorowaniu choroby.Szybkość rozprzestrzeniania się choroby w obrębie stada zależy głównie od:

  • -systemu produkcji (tygodniowy,trzy tygodniowy itp.)
  • -systemu hodowli zwierząt (pełen cykl w jednym miejscu lub w różnych miejscach-multisite)
  • -system utrzymania zwierząt (sciołowy lub na rusztach,cpp-cpp tj.całe pełne- całe puste)
  • -przestrzegania zasad bioasekuracji i higieny na fermie .
  • -organizacji pracy na fermie (przemieszczanie się ludzi,zwierząt oraz transportu fermowego)itd.

Pamiętaj!

Maciory są głownym źródłem infekcji dla prosiąt,które „roznoszą” chorobę dalej na warchlakarnie.

Patogeneza

Brachyspira hyodysenteriae potrzebuje zwykle około tygodnia do trzech na wywołanie widocznych objawów chorobowych

Ciekawostka

Okres wylęgania się choroby może wahać się w bardzo szerokich granicach tj od 4 dni do nawet 70 dni. Połknięta bakteria osiąga jelito grube i rozpoczyna jego kolonizację.Kształt bakterii (korkociąg) pomaga jej w dalszej penetracji jelita grubego.Bakteria przedostaje się przez warstwę śluzową jelita i wchodzi w kontakt z nabłonkiem pokrywającym jelito.Wydzielane toksyny oraz substancje „niszczące” krew odgrywają najprawdoposobniej główna rolę w niszczeniu ściany jelita grubego i wywołania objawów chorobowych.

Objawy kliniczne

Głównym objawem chorobowym dyzenterii świń jest różnego rodzaju biegunka.Najbardziej typowa i rozpoznawalna jest śluzowo-krwawa biegunka z resztkami niestrawionej paszy.Kał biegunkowy zawiera bardzo duże ilości śluzu-glut w obrębie którego widoczne są smużki żywo czerwonej krwi (co świadczy o uszkodzeniu tylnego odcinka jelita) oraz różnego rodzaju cząstki paszy.

Pamiętaj!

Krew oraz niestrawiona pasza w kale powoduje,że inne świnie bardzo chętnie zjadają taki kał i w ten sposób rózwnież się zakażają.Dlatego też utrzymanie świń na rusztach ogranicza rozprzestrzenianie się choroby (mniejszy kontakt z kałem),natomiast ściołowy system utrzymania prowadzi do intensywnej infekcji (ciągły kontakt z kałem)

Zwierzęta wykazują stoniową utratę kondycji ciała,a uporczywa biegunka prowadzi do wycieńczenia i odwodnienia organizmu z objawami zapadnięcia się gałek ocznych,boków ciała,ogólnej słabości.Zainfekowane świnie stosunkowo łatwo zauważyć w stadzie,są:

  • -deskowato chude i wysokie na nogach
  • -mają powalaną biegunkowym kałem okolicę zadu
  • -często stoja przy karmniku,podczas gdy inne świnie juz leżą
  • -są nastroszone (owieczki)-ich sierść traci połysk i odstaje od ciała

Ciekawostka

Zachorowalność na dyzenterię jest bardzo wysoka 75-90% i można przyjąć,że praktycznie wszystkie świnie ulegną zakażeniu w określonym czasie,natomiast śmiertelnośc waha się zwykle w granicach 2-5% ale może osiągnąć nawet 50% w ekstremalnych przypadkach.

Pamiętaj!

Dyzenteria może przebiegać w postaci podklinicznej (bez widocznych objawów chorobowych) ,a jej ujawnienie się poprzedza zwykle stres np. związany z przemieszczeniem świń (warchlakarnia-tuczarnia) lub szczepieniem np. przeciwko różycy.

Zmiany chorobowe w jelitach

Pomimo samej nazwy jednostki chorobowej tj. krwotoczno-martwicowe zapalenie żołądka i jelit grubych (okrężnicy/jelita ślepego) zmiany chorobowe zwykle dotyczą tylko wspomnianych odcinków jelita grubego,natomiast zapalenie żołądka przebiegające z zaczerwienieniem błony śluzowej jest rzadzej spotykane lub pomijane w procesie diagnostycznym.

Ciekawostka

Opisywane są przypadki dyzenterii dotyczącej całego jelita grubego łącznie z jelitem prostym-odbytnicą Ściana zainfekowanego jelita grubego jest znacznie zgrubiała i przekrwiona.Gołym okiem widoczne są wyraźne fałdy błony śluzowej jelita,pomiędzy którymi widoczne są cząstki włoknika (kolor żółty,brązowy),cząstki zmartwiałej tkanki (czasami coś w rodzaju brązowego piasku) oraz spore ilośći śluzu i/lub śluzu ze świżą krwią.

Generalnie można stwierdzić ,że postać ostra dyzenterii będzie raczej przebiegała z wyrażnym zgrubieniem i przekrwieniem ściany jelita,czemu będą towarzyszyć również spore ilośći śluzu i krwi w świetle jelita,natomiast postać podostra/przewlekła będzie raczej przebiegać ze zgrubieniem ściany jelita grubego i dużą zawartością włóknika,zmartwiałej taknki w świetle jelita.

Diagnostyka

Podejrzenie występowania dyzenterii nasuwa zwykle zaobserwowanie charakterystycznej śluzowo-krwistej biegunki u świń-faza ostra choroby.

Pamiętaj!

Dyzenteria w formie podostrej lub przewlekłej może przebiegać z niewielkim rozwolnieniem,gdzie kał nie musi zawierać charakterystycznego śluzu i krwi.Chorobę w tej formie jest znacznie trudniej zdiagnozować, ponieważ tylko niewielka liczba zwierząt wykazuje biegunkę,której wygląd w żaden sposób nie przypomina „kału dyzenteryjnego”

W celu potwierdzenia naszej diagnozy klinicznej,kał należy wysłać do badań laboratoryjnych.W dzisiejszych czasach najlepszym testem potwierdzającym występowanie Brachyspira hyodysenteriae jest test PCR,który wykrywa materiał genetyczny bakterii w badanym kale.Test PCR jest wysoce czułym i specyficznym testem,co innymi słowy daje nam praktycznie pewność wyniku uzyskanego z laboratorium. Niektóre laboratoria są w stanie wykonać posiew badanego kału lub zeskrobin z jelit i wyhodować Brachyspira hyodysenteriae.Uzyskanie hodowli tej bakterii jest niezbędnę do określenia antybiotykowrażliwośći naszej bakterii na poszczególne antybiotyki.

Diagnostyka różnicowa

Ze względu na pewne podobieństwa dyzenterii do innych jednostek chorobowych układu pokarmowego,zawsze powinniśmy brać pod uwagę:

  • -spirochetoza wywoływana przez Brachyspira pilosicoli
  • -adenomatoza jelitowa wraz z jej formą krwotoczną PHE wywoływana przez Lawsonia intracellularis
  • -salmonelloza wywoływana przez Salmonella typhimurium lub choleraesuis
  • -robaczyca-włosogłówczyca wywoływana przez Trichuris suis

Profilaktyka dyzenterii na fermie

Jeśli chodzi o profilaktykę występowania dyzenterii na fermie właściwie podstawowymi i nakważniejszymi czynnikami chroniącymi przed infekcją są:

  • -kontrola pochodzenia materiału remontowego (loszki)
  • -obowiązkowa kwarantanna i badanie wprowadzanych zwierząt.
  • -kontrola środków transportu-strefa brudna/strefa czysta,dezynfekcja środków transportu
  • -śluzy sanitrane na fermie-prysznic i całkowita zmiana odzieży na fermową
  • -systematyczna kontrola populacji gryzonii (deratyzacja)-głównie myszy
  • -utrzymywanie świń w systemie multisite tj. maciory,warchlaki,tuczniki rozmieszczone są na różnych ,oddalonych od siebie fermach,w znacznym stopniu zabezpiecza nas przed zakażeniem wszystkich ferm jednocześnie.Oczywiście najgorszym możliwym scenariuszem jest zakażenie się ferm „maciorowych”-wtedy zakażenie rozprzestrzenia się wraz z przerzutami prosiąt na warchlakarnie itd.Natomiast zarażenie się świń np. na warchlakarni czy tuczarni daje nam większą możliwość depopulacji tych tylko ferm bez przerw w produkcji prosiąt tj.bez depopulacji ferm maciorowych,które pozostają wolne od choroby.

W momencie potwierdzenia dyzenterii na naszej fermie pozostaje nam :

  • -dokonać jej depopulacji co daje największe prawdopodobieństwo eliminacji choroby
  • -próbować eliminować chorobę poprzez np.wczesne odsadzanie prosiąt lub intensywną medykację
  • -lub próbować z nią żyć i ją kontrolować.

Kontrolowanie dyzenterii

W przypadku prób kontrolowania dyzenterii ,stoi przed nami bardzo trudne zadanie ponieważ :

  • -bakteria przeżywa bardzo długo poza organizmem świni: gleba, gnojowica,kanały gnojowe czy ściółka itp.
  • -myszy mogą być nosicielami dyzenterii nawet przez kilka miesięcy
  • -po przechorowaniu zwierzęta wytwarzają stosunkowo słabą odporność i mogą chorować kolejny raz zwłaszcza wtedy, kiedy spotkają się z dużą dawką infekcyjną zarazka w wyniku znacznego zanieczyszczenia środowiska.
  • -powstawanie słabej odpornośći sprzyja również długotrwałemu wydalaniu –siewstwu zarazka wraz z kałem
  • -dotychczas stosowane szczepionki przeciwko Brachyspira hyodysenteriae były nieskuteczne,chociaż że niektórzy badacze twierdzą,że jest światełko w tunelu
  • -coraz częściej notuje się szczepy oporne na powszechnie stosowane antybiotyki
  • -łatwość rozprzestrzeniania się oraz ilość możliwych wektorów (muchy,ptaki,ludzie-buty,odzież itp)

Wszystkie wymienione „cechy” dyzenterii czynią ją ekstremalnie trudną do pełnej i zawsze efektywnej kontroli.

Pamiętaj!

Dyzenteria kosztuje około 20-50zł w przeliczeniu na jednego sprzedanego tucznika.Koszty związane są głównie ze znacznym pogorszeniem wykorzystania paszy, sprzedażą świń w niższych wagach,upadkami i kosztami leczenia i/lub kontroli zakażenia. Leczenenie/łagodzenie objawów

Na dzień dzisiejszy do leczenia dyzenterii używane są głównie -tiamulina,walnemulina,tylvalozyna,na inne leki Brachyspira hyodysenteria mogła wyształcić już znaczną oporność.

Dla każdej fermy ustala się inny program leczniczy,co wiąże się głównie ze specyfiką produkcji na danym objekcie np.źródło loszek,system produkcji,cykl produkcji,warunki techniczne fermy itp. Na rynku dostępne są również preparaty nieantybiotykowe służące do kontroli/łagodzenia objawów dyzenterii.Odpowiedni dobór preparatu oraz jego poprawne zastosowanie daje w praktyce terenowej bardzo dobre wyniki.

Dyzenteria świń jest jednostką,która „zeszła” na plan dalszy pod naporem innych bardziej ostatnio popularnych jak PRRSV czy PCV2 itp.Niestety ,na świecie coraz częściej raportuje się o powracającym problemie dyzenterii świń (re-emerging disease).Bardzo duże straty ekonomiczne notowane w stadach dotkniętych tą jednostką chorobową,doprowadziły już nie jedną fermę do bankructwa.Jedynie pełna świadomość zagrożenia jakie niesie ze sobą pojawienie się choroby na fermie,jest w stanie zmotywować farmerów do przestrzegania szeroko rozumianych zasad bioasekuracji w produkcji trzody chlewnej.