Polski

Kaszel W Chlewni

Kaszel jest reakcją odruchową organizmu na podrażnienie zakończeń nerwowych w błonie śluzowej górnych dróg oddechowych. Efektem podrażnienia błony śluzowej górnych dróg oddechowych są nagłe skurcze ścian klatki piersiowej, a w szczególności mięśni wydechowych i oskrzeli z nagłym wyrzucaniem powietrza z płuc i dróg oddechowych.

Ciekawostka Prędkość wyrzucanego powietrza może dochodzić nawet do 1000 km/h! Kaszel może być wywołany ciałem obcym znajdującym się w układzie oddechowym (zachłyst) lub co częściej się zdarza uszkodzeniem błony śluzowej górnych dróg oddechowych w przebiegu infekcji wirusowej lub bakteryjnej

Kaszel produktywny-mokry

Kaszel nazywamy produktywnym-mokrym jeżeli towarzyszy mu wyksztuszanie wydzieliny (śluzowej / flegmy) z płuc lub gardła. Produkowana głównie w wyniku zapalenia błony śluzowej wydzielina gromadzi się bezpośrednio w płucach lub spływa z gardła w kierunku płuc co prowadzi do koniecznośći usunięcia jej na zewnątrz ,czyli wystąpienia kaszlu produktywnego.

Kaszel nieproduktywny-suchy

Kaszel nazywamy nieproduktywnym-suchym jeżeli nie towarzyszy mu wyksztuszanie wydzieliny. Jego główną przyczyną jest podrażnienie błony śluzowej gardła i/lub górnych dróg oddechowych przez na przykład takie czynniki jak pył, kurz ,alergeny, gazy itp.. Organizm reaguje na zapalenie błony śluzowej górnych dróg oddechowych w podobny sposób jak na poprzednio wspomniane nadmierne gromadzenie się wydzieliny, czyli próbuje usunąć przyczynę podrażnienia na zewnątrz.

Dla ułatwienia czynniki mogące wywoływać kaszel można podzielić na dwie grupy -czynniki zakaźne oraz czynniki niezakaźne kaszlu Czynniki zakaźne kaszlu Stosunkowo rzadko zdaża się,aby tak często obserwowany przez hodowcę „kaszel” na fermie wywołany był przez tylko jeden czynnik chorobotwórczy.Znacznie częściej mamy w takich przypadkach do czynienia z kilkoma różnymi czynnikami chorobotwórczymi układu oddechowego,czynnikami które są odpowiedzialne za tzw. Zespół Oddechowy Świń w skrócie PRDC

Zespół Oddechowy Świń-PRDC Porcine Respiratory Disease Complex jest wieloczynnikowym syndromem chorobowym przebiegającym z objawami silnego zapalenia płuc u świń.Za występowanie zespołu PRDC odpowiedzialnych jest szereg patogennych czynników wirusowych oraz bakteryjnych,które ze względu na swój „patogenny potencjał”zostały umownie podzielone na czynniki pierwotne i wtórne zespołu PRDC.Oprócz tego klasycznego podziału czynników wywołujących PRDC istnieje również taki,gdzie niektóre czynniki ,głównie bakteryjne PRDC mogą być czynnikami pierwotnymi lub wtórnymi,co uzależnione jest od warunków produkcyjnych danej fermy.Generalnie ,w uproszczeniu można przyjąć,żę czynniki wirusowe i Mycoplasma hyopneumoniae są czynnikami pierwotnymi tj,są w stanie wywołać chorobę same,zaś pozostałe bakterie wikłające zapalenie płuc są czynnikami wtórnymi zespołu oddechowego świń tj. potrzebują innego czynnika (pierwotnego),który umożliwia im „ujawnienie” swojej chorobotwórczośći.

Główne czynniki predysponujące do występowania zespołu PRDC to:

-kiepski status zdrowotny fermy tj.występowanie wielu chorobotwórczych i potencjalnie chorobotwórczych czynników na fermie -koncentracja produkcji trzody na danym obszarze-region -zagęszczenie-obsada świń na objektach,w kojcach itd. -brak zasady cpp-cpp (całe pomieszczenie pełne-całe pomieszczenie puste) -częste przeganianie i mieszanie świń w obrębie grupy lub co gorsza między różnymi grupami produkcyjnymi -sezony przejściowe tj. wiosna i jesień -kłopoty z wentylacją pomieszczeń gdzie przebywają zwierzęta-chodzi głównie o nadmierną wentylację,co prowadzi do powstawania przeciągów. -nadmierna wilgotność powietrza tj. powyżej 70% -destabilizacja stada podstawowego poprzez wprowadzenie źle zaaklimatyzowanych loszek remontowych -duże różnice wiekowe między zwierzętami na danym objekcie np.w obrębie danej grupy -utrzymywanie świń w systemie „pełen cykl-cykl zamknięty” tj. wszystkie grupy produkcyjne-wiekowe są utrzymywane w obrębie jednej fermy. -zarobaczenie stada-głównie pasożyty układu oddechowego Metastrongylus elongatus i/lub te ,które uszkadzają tkankę płucną w trakcie swojego cyklu rozwojowego Ascaris suum-glista świńska.

Ciekawostka !

Pomimo faktu,że śmiertelność świń związana z występowaniem syndromu oddechowego sięga zwykle 4-5% (może wynosić nawet ponad 15%) to konieczność długotrwałego leczenia dużej ilości stosunkowo ciężkich zwierząt (zachorowalnośc około 70% w wieku ponad 12 tygodni życia) w znacznym stopniu ogranicza opłacalność produkcji.

Z praktyki terenowej wynika,że głównymi czynnikami zakaźnymi zespołu PRDC są bez wątpienia: a) z czynników pierwotnych (są w stanie wywołać chorobę same) najczęściej spotykane to:

-wirus zespołu rozrodczo-oddechowego -PRRSV -Mycoplasma hyopneumoniae –Mhp

b)pośród czynników wtórnych króluje

-Pasteurella multocida -Streptococcus/Staphylococcus spp. -Actinobacillus pleuropneumoniae App

Pamiętaj!

Zespół oddechowy świń jest bardzo drogi „w utrzymaniu”.Każde 10% zajętej tkanki płucnej kosztuje nas około 37g przyrostu/dzień lub inaczej spadek tempa przyrostuo o około 5% .Rośnie również wskaźnik wykorzystania paszy- FCR między warchlakarnią a końcem tuczu o około 2% do nawet 10% Pogorszenie się wspomnianych ,podstawowych parametrów tuczu świń skutkuje zwykle znacznym wydłużeniem się okresu tuczu -około 5-14 dni tuczu ponad standartd. 1% wystepowania zapalenia opłucnej w grupie świń daje około 0,26 dnia tuczu dłużej-na podstawie danych europejskich częstotliwość występowania zpalenia opłucnej kształtuje się na poziomie 20-40% co wg. powyższego przelicznika daje około 5-10 dni tuczu więcej. Rozpoznanie przyczyn PRDC i dalsze kroki...

Wieloczynnikowość zespołu oddechowego świń pociąga za sobą duże problemy z ustaleniem odpowiedniej profilaktyki zakażeń poszczególnymi patogenami jak i zastosowaniem skutecznego-efektywnego leczenia przy pomocy antybiotyków i innych substancji leczniczych dlatego też:

1)jakiekolwiek decyzje dotyczące profilaktyki i leczenia PRDC muszą być poparte: - wynikami badań laboratoryjnych-serologicznych oraz bakteriologicznych -obserwacjami „terenowymi” tj. obserwacją zmian patologicznych u określonych grup wiekowych zwierząt w danym czasie -oraz szczegółowymi danymi produkcyjnymi fermy Lekarz weterynarii nadzorujący fermę powinien: -po pierwsze rozpoznać jakie patogeny układu oddechowego występują na fermie i określić ich patogenność tj.które czynniki chorobotwórcze są patogenami pierwotnymi ,a które jedynie wtórnymi. -po drugie jak najdokładniej umiejscowić zakażenia danymi patogenami w czasie.W tym celu konieczne jest wykonanie tzw.profilu serologicznego stada polegającego na pobieraniu prób krwi od kilku szczegółowo określonych grup wiekowych świń.

2)skuteczność podjętych działań zmierzających do zniwelowania skutków zespołu PRDC musi być na bieżąco kontrolowana oraz w razie potrzeby korygowana przez lekarza weterynarii sprawującego nadzór nad danym objektem.

Pamiętaj o………pasożytach

Rozpatrując kwestię pojawiania się kaszlu na chlewni nie możemy zapominać również o pasożytach specyficznych układu oddechowego (Metastrongylus spp.) oraz,co jest znacznie częściej obserwowane pasożycie niespecyficznym w postaci glisty świńskiej Ascaris suum.Larwy wędrujące glisty świńskiej około 7-10 dni od infekcji przechodzą przez płuca w celu ich odkrztuszenia (kaszel), połknięcia i finalnego osiedlenia się w jelitach świni.

b)czynniki niezakaźne kaszlu-jakość powietrza w chlewni

Układ oddechowy świń jest bezpośrednio wystawiony na działanie powietrza a tym samym zanieczyszczeń w nim się znajdujących. Śluzówki układu oddechowego są poddane drażniącemu działaniu czynników zewnętrznych co w wielu przypadkach prowadzi do ułatwienia patogenom wywołania chorób układu oddechowego. Dodatkowo wiele czynników może prowadzić również do ułatwienia szerzenia się infekcji układu oddechowego w chlewni poprzez stworzenie im dogodnych warunków do przetrwania i rozprzestrzeniania się.

Jakość powietrza w chlewni zależy od wielu czynników, pośród których kluczowe znaczenie mają

-zagęszczenie zwierząt upraszczając i nie rozpisując się nadmiernie, można stwierdzić, że im więcej świń tym ryzyko zaistnienia kaszlu jest większe. Dodatkowo , jeżeli dodamy do dużej ilości zwierząt ich przegęszczenie nie trudno się domyśleć ,że sytuacja może ulec znacznemu pogorszeniu Ciekawostka Najniższą ilość bakterii w tj. 4,8x10(4) znaleziono w pomieszczeniach bez przebywających w nich świń.W pomieszczeniach gdzie świnie przebywają ilość bakterii w wynosiła około 100x więcej.

-temperatura powietrza i ruch powietrza Temperatura powietrza (wraz z wilgotnością względną RH%) ma kluczowe znaczenie dla utrzymywania równowagi biologicznej organizmu. Zachowanie odpowiedniej wartości temperatur dla poszczególnych grup wiekowych zwierząt jest jedną z podstaw dobrostanu zwierząt. Wahania temperatury wybiegające poza tzw. komfort cieplny oraz nadmierny ruch powietrza mogą ułatwiać przeżywanie oraz rozprzestrzenianie się czynników wywołujących kaszel

Pamiętaj!

Przeciągiem nazywamy ruch powietrza o prędkości powyżej 2m/s

-wilgotność powietrza

Ilość wody w powietrzu określana jest terminem wilgotności względnej RH .Świnie dość dobrze znoszą szeroki zakres wartości wilgotności względnej.Wartośc RH jest wyznacznikiem jakości powietrza w chlewni ponieważ jest wypadkową równowagi pomiędzy ciepłem a wilgocią w danym obiekcie.Zbyt niska wilgotnośc prowadzi do wysychania błon śluzowych i zwiększa ryzyko infekcji dró oddechowych.Dla odmiany zbyt wysoka wilgotność prowadzi do rozprzestrzeniania się patogenów wraz z kroplami pary.Dlatego też bardzo ważnym w kontekście występowania kaszlu u świń jest utrzymywanie wartość RH w ściśle określonych granicach.

-koncentracja gazów

Powietrze w chlewni zawiera wiele potencjalnie szkodliwych gazów,z których najważniejsze są

-dwutlenek węgla CO2 dopuszczalna koncentracja 3000ppm

-amoniak NH3 Dopuszczalna koncentracja 20ppm

Badania udowodniły, że stężenie amoniaku wynoszące 50 i 100ppm prowadziły do redukcji przyrostów świń odpowiednio o 12% i 30% co było związane głównie z osłabieniem funkcji usuwania patogenów z dróg oddechowych i podrażnieniem śluzówki dróg oddechowych.

tlenek węgla CO dopuszczalna koncentracja 10ppm

siarkowodór H2S dopuszczalna koncentracja 0,5ppm

Siarkowodór jest bardzo szkodliwym gazem, odpowiedzialnym za wiele zejść śmiertelnych u świń . Gaz ten jest cięższy od powietrza, dlatego dosyć trudno podlega wentylacji. Jest bardzo śmierdzący stężeniach od 0,025-50ppm (zgniłe jajka) ale w wyższej koncentracji (powyżej 50ppm) jest bezwonny i bardzo groźny. Powoduje silny kaszel, problemy ze smakiem i połykaniem a przy dłuższym kontakcie drgawki utratę przytomności i śmierć.

-zapylenie powietrza

Kurz w chlewni jest „produktem” złuszczonego naskórka zwierząt, ich włosów,odchodów,słomy i paszy. Koncentracja kurzu-zapylenie zależne jest głównie od ilości zwierząt przebywających w danym pomieszczeniu oraz pory dnia tj. podczas dziennej aktywności zwierząt jest znacznie wyższe niż nocą podczas spoczynku zwierząt. Generalnie cząsteczki kurzu możemy podzielić na tzw.ulegające aspiracji i nie ulegające aspiracji płucnej czyli innymi słowy na takie które są w stanie dotrzeć do płuc (cząsteczki poniżej 5mikrometrów) i takie które są zatrzymywane w górnych drogach oddechowych (cząsteczki powyżej 5 mikrometrów) Cząsteczki kurzu same z siebie mogą prowadzić do podrażnienia dróg oddechowych i występowania kaszlu oraz stanowią istotny wektor dla rozprzestrzeniania się infekcji dróg oddechowych świń.

Index kaszlu

Dla ułatwienia obserwacji kaszlu w chlewni możemy zastosować proste metody oceny jego intensywności. Wyliczenie tzw. indexu kaszlu pomaga kontrolować obecną sytuację w chlewni. Obserwacji podlega 50 świń przez 3 minuty. Jeżeli odnotowaliśmy w tym czasie 2 epizody kaszlu -norma 3-5 epizodów kaszlu –podejrzenie rozpoczynającego się problemu 5-10 epizodów –konieczna jest interwencja w celu ograniczenia zaostrzania się sytuacji >10 epizodów kaszlu problem jest już znacznie zaawansowany i wymaga stanowczych kroków

Ciekawostka

Wynaleziono elektroniczny system rejestracji kaszlu w chlewni (Pig Cough Monitor) ,który rejestruje intensywność kaszlu oraz jest w stanie odróżnić kaszel od innych dźwięków w chlewni. System jest również w stanie odróżnić kaszel produktywny od nieproduktywnego. Zgromadzone przez system dane są analizowane i pomagają w ocenie ryzyka pojawienia się ewentualnego problemu Check list-codzienna lista kontrolna jakości powietrza w chlewni -wilgotność powietrza RH% -koncentracja gazów-generalnie robimy to na węch i intensywność łzawienia -zagęszczenie zwierząt w kojcach -zapylenie powietrza ocena naszej tendencji do kichania -przeciągi (ruch powietrza powyżej 0,2m/s) -fluktuacja temperatury (termometr minimum-maximum) -kontrola sterowników,wentylatorów oral klap wlotów powietrza -ocena indexu kaszlu

Kaszel jest reakcją organizmu na podrażnienie zakończeń nerwowych w obrębie układu oddechowego. Jego głównymi przyczynami są czynniki zakaźne-wirusowe ,bakteryjne i/lub pasożyty. Do tej dość pokaźnej liczby czynników zakaźnych kaszlu należy dołączyć olbrzymią ilość różnych kombinacji czynników niezakaźnych ,które mogą wywoływać kaszel same z siebie, lub ułatwiać jego powstawanie i których opanowanie wiele razy okazuje się kluczowe przy próbach ograniczaniu występowania kaszlu w chlewni.