Polski

Loszki-kluczowy Element Przyszłości Stada Podstawowego

Loszki-kluczowy element przyszłości stada podstawowego

Populacja każdego gatunku czy to roślin czy zwierząt podlega procesom starzenia się.Brak osobników młodych w danej grupie zawsze prowadzi -w określonym czasie- do jej wymarcia.Dokładnie ta sama zasada obowiązuje w stadzie matecznym loch.Loszki jako osobniki młode stanowią o przyszłości stada.Wydajność produkcyjna fermy matecznej uzależniona jest od ilości jak i jakości nowo wprowadzanych młodych zwierząt.

Generalnie loszki dla naszego stada mogą pochodzić z zakupu jak i z własnej produkcji.Każdy z powyższych system pozyskiwania loszek powinien być przemyślany i dostosowany do warunków i możliwości danej fermy.

Loszki z własnej produkcji

System ten zakłada:

  • utrzymywanie zwykle 10-15% stada podstawowego tylko na potrzeby produkcji loszek do dalszego chowu (własny remont stada matecznego)
  • posiadanie odpowiednich lini lub ras knurów zarodowych lub kupowanie nasienia takich knurów
  • konieczność prowadzenia „fermy w fermie” tj.szczegółowa kontrola kryć do produkcji loszek,tatuowanie i kolczykowanie prosiąt z odpowiednich „loszkowych”miotów,selekcja przyszłych matek itp.Wszystkie te czynności generują dodatkową pracę i wymagają staranności prowadzenia dokumentacji hodowlanej i systematyczności działania.Prowadzenie stada zarodowego w obrębie stada towarowego wymaga również dużego kunsztu,wiedzy i profesjonalizmu ze strony załogi fermy.

Oprócz tych niewątpliwych „utrudnień” związanych z posiadaniem stada zarodowego istnieje kilka bezsprzecznych zalet takiego systemu

  • loszki pochodzą z naszego własnego„podwórka” czyli wiemy lub powinniśmy wiedzieć o nich praktycznie wszystko
  • zanamy ich status zdrowotny,choroby które przechorowały,leki i preparaty które były stosowane,problemy jakie wystąpiły w trakcie ich chowu itp.
  • znamy ich dokładny wiek,który przydatny jest na przykład do określania optymalnego momentu krycia czy szczepienia profilaktycznego przeciwko noektórym chorobom
  • znamy pochodzenie naszych loszek(ojciec/matka)

System namnażania loszek w obrębie własnego stada zalecałbym głównie dla stad,które borykają się z wieloma specyficznymi problemami zdrowotnymi np.PRRSV europejski jak i amerykański szczep wirusa,Mycoplasma hyopneumoniae,dyzenteria,itp. jak i/lub dla stad dobrze zorganizowanych produkcyjnie..

Loszki z zakupu

Przyjęcie zasady ,że każdy zakup z zewnątrz jest potencjalnie niebezpieczny dla naszego stada wydaje się być złotą zasadą każdego właściciela fermy matecznej świń. Ten system pozyskiwania loszek ma również swoje zalety i wady Z jednej strony zakup z zewnątrz zwalnia nas z obowiązków i problemów związanych z własna produkcją loszek wymienionych poprzednio,z drugiej zaś strony wnosi sporo niewiadomych ,potencjalnych zagrożeń jak i konieczności przeprowadzania:

  • kwarantanny tj. odosobnienia zwierząt-podczas kwarantanny loszki z zakupu nie powinny kontaktować się ze zwierzętami stada podstawowego,czyli powinny być izolowane.Postępowanie takie ma na celu z jednej strony ochronę zwierząt naszego stada podstawowego przed potencjalnymi chorobami nowo zakupionych zwierząt z drugiej strony ochronę nowo zakupionych zwierząt przed niekontrolowanym,nagłym zakażeniem się ze strony zwierząt naszego stada podstawowego.W trakcie trwania kwarantanny tj. minimum 3 tygodnie optimum 4 tygodnie należy pobrać od „nowych” zwierząt próby do badań np. krew,wymazy itp. 2 razy -zaraz na początku tj.po przyjeździe i po 3 tygodniach od przybycia celem przeprowadzenia interesujących nas badań.Ujemny wynik obu badań konkretnych jednostek chorobowych daje wysokie prawdopodobieństwo,że zwierzęta z zakupu nie są groźne dla naszej fermy.

Budynek kwarantanny winien być :

  • oddalony od budynków produkcyjnych fermy
  • obsługiwany przez wyznaczone osoby np. zawsze na koniec dnia pracy
  • utrzymywany w systemie CPP-CPP czyli pusto-pełno
  • posiadać własne zaplecze sanitarne i szatnię.
  • aklimatyzacji czyli czasu niezbednego dla stopniowego kontrolowanego dostosowania sie do nowych warunków otoczenia dla zakupionych zwierząt.Proces aklimatyzacji nowo zakupionych zwierząt jest procesem wieloetapowym ,zwykle długotrwałym tj.6-10 tygodni i uzależniony jest w dużej mierze od ilośći i typu jednostek chorobowych występujących na fermie przyjmujacej.Oczywiste jest ,że aklimatyzację przechodzą również zwierzęta w przypadku systemu pozyskiwania loszek z własnej produkcji,jednak taka aklimatyzacja trwa znacznie któcej ,jest znacznie łatwiejsza a potencjalne straty zwierząt znacznie mniejsze.Odpowiednio przeprowadzona aklimatyzacja daje duże szanse na uniknięcie wielu problemów po wprowadzeniu loszek do budynków stada podstawowego.Należy zaznaczyć,że metody aklimatyzacji są specyficzne dla danej fermy,a jakość przeprowadzonej aklimatyzacji powinna być skontrolowana poprzez badanie krwi na koniec jej trwania i potwierdzenie wytworzenia odporności przeciwko chorobom na które loszki były aklimatyzowane.

Osobiście system pozyskiwania loszek z zakupu proponuję producentom posiadającym

  • dobry status zdrowotny stada podstawowego
  • warunki do przeprowadzenia kwarantanny i aklimatyzacji zwierząt
  • i/lub tym którzy nie mają możliwości lub chęci do prowadzenia stada zarodowego w obrębie stada towarowego.

Zakup loszek z zewnątrz w określonych odstępach czasu zapewnia również osiąganie tzw. postępu genetycznego.W stadach gdzie loszki remontowe pochodzą z własnej produkcji ,postęp genetyczny może być zapewniany natomiast poprzez nasienie knurów używanych do inseminacji.

Już na etapie kupna loszek musimy zwrócić szczególna uwagę na miejsce (fermę) pochodzenia zwierząt i ich status zdrowotny. Jeśli chodzi o fermę pochodzenia zwierząt zawsze powinniśmy uzyskać informację na temat

  • technologii produkcji fermy
  • wyników produkcyjnych fermy
  • stosowanych programów leczniczych i profilaktyczntch na fermie
  • statusu zdrowotnego fermy ,częstotliwości i rodzaju monitoringu zdrowotnego (tj. jakie choroby są badane,jak często,ile prób jest pobieranych i od jakich grup wiekowych zwierząt ,kto odpowiada za monitoring ,gdzie wykonywane są badania,itp.) potwierdzonego pisemnymi oryginalnymi wynikami badań.

W tym miejscu chiałbym zwrócić szczególną uwagę na tak zwane „certyfikaty zdrowia stada” pochodzenia zwierząt hodowlanych.Czytajmy dokładnie to ,co dany certyfikat zawiera,jakich chorób dotyczy i kiedy został wystawiony i przez jaką instytucję.Wielokrotnie w certyfikatach zdrowia stada możemy spotkać się z określeniami typu stado SPF czyli wolne od specyficznych chorób świń i potem plus mycoplasma lub SPF+PRRSV itp.Dodatkowo pamiętajmy ,że dany certfikat wystawiany jest na podstawie wyników badań określonych zwierząt w określonym czasie pobieranych z określoną częstotliwością czyli mówi nam o statusie zdrowia na daną chwilę pobierania prób do badań.Inaczej mówiąc słowa „ceretyfikat zdrowia stada” nie gwarantuje nam,że stado jest wolne od wszystkich specyficznych chorób świń a jedynie określa jakie choroby są obecne w stadzie pochodzenia a jakich tam nie ma w chwili pobierania prób do badań.Zawsze obowiązuje zasada ograniczonego zaufania.

Generalnie można przyjąć,że stada hodowlane powinny wykonywać monitoring zdrowotny jak najczęściej np. wg. schematu

  • co miesiąc PRRSV,Mycoplasma hyopneumoniae
  • co kwartał dodatkowo Leptospira spp,Brucella suis,Salmonella spp.,App.
  • co pół roku dodatkowo CSF (klasyczny pomór świń)

Odpowiednio wyselekcjonowane loszki ,które przejdą lub przeszły proces aklimatyzacji lub kwarantanny i aklimatyzacji muszą być odpowiednio utrzymywane i żywione.

Utrzymanie loszek

Według obowiązujących norm dobrostanu zwierząt loszki hodowlane utrzymywane:

  • indywidualnie o masie ciała od 30 do 110 kg powinny mieć kojec o powierzchni co najmniej 2,7 m2.
  • grupowo o masie ciała od 30 do 110 kg powierzchnię co najmniej 1,64m2/sztukę
  • powierzchnię kojca dla loszek utrzymywanych grupowo do 5 sztuk należy zwiększyć o 10% zaś powyżej 39 sztuk zmniejszyć o 10%.
  • szczeliny w ruszcie dla loszek powinny wynosić 14mm a po pokryciu powinny wynosić 20 mm.
  • szerokość beleczki rusztu dla loszki przed i po pokryciu powinna wynosić 80 mm.

Budynki loszkarni powinny być oświetlone przez minimum 8h na dobę (optimum około 12h) światłem o natężeniu minimum 40 luxów (przy takim oświetleniu można bez problemów czytać) a system wentylacji powinien utrzymywać odpowiednie stęrzenie gazów :

  • dwutlenek węgla-gas oddechowy CO2 na poziomie do 3000ppm,
  • NH4-amoniak na poziomie do 20 ppm
  • i H2S-siarkowodór na poziomie do 5ppm.

Z praktycznego punktu widzenia po wejściu do budynku loszkarni nie powinniśmy odczuwać żadnego intensywnego zapachu,oczy nie powinny łazawić lub być podrażnione,oddychanie nie powinno sprawiać trudności a intensywność światła powinna np.umożliwiać swobodne robienie notatek i obserwację zwierząt.

Żywienie loszek hodowlanych

Istnieje wiele systemów i szkół żywienia loszek hodowlanych.Jedne z nich zakładają żywienie restrykcyjne inne żywienie do woli ,jeszcze inne połączenie obu systemów w różnych okresach życia loszek.Z wielu dostępnych opracowań wynika,że najbardziej optymalny system żywienia loszek hodowlanych zakłada:

  • żywienie do woli w okresie gdy loszki ważą 30-100 kg (w okresie 30-60kg pasza warchlakowa-grower,w okresie 60-100 pasza tucznikowa-finisher)

Ostateczną selekcję loszek przeprowadza się zwykle z masie 90-100kg i wieku około 150-160 dni,wtedy też wybrane loszki przenosi się zwykle do pomieszczń lub budynku loszkarni i żywi się w trochę zmodyfikwany sposób tj.

  • żywienie ograniczone od 100kg do pokrycia.W tym okresie loszki hodowlane żywione są zwykle paszą tucznikową (0,8% lizyny,13MJ energii) zapewniającą dalszy przyrost tkanki mięśniowej jak i odkładanie się tkanki tłuszczowej.Dawka paszy limitowana jest o około 20% tj. do około 2,5 kg/dzień.Limitacja paszy ma na celu ograniczenie szybkiego nabierania masy u loszk i minimalizację wystąpienia z tym związanych kulawizn (słabość kończyn).Należy jednak pamiętać iż limitując ilość paszy (głównie energii) limitujemy również ilośc mikro -,makrelemntów i witamin,których to poziomy powinny być uzupełnione poprzez dodatkowe podawanie preparatów mineralno-witaminowych. Zamiast limitować paszę w tym okresie niektórzy hodowcy osiągają podobny efekt (przyrost na poziomie 700-800g/dzień) poprzez żywienie loszek do woli aż do pierwszego pokrycia ale paszą o zwiększonej zawartości włókna pokarmowego.Ten system żywienia jest dużo lepszy jeśli nie jesteśmy w stanie zapewnić wszystkim loszkom równomiernego dostępu do paszy w trakcie karmienia np. posiadamy tylko automaty paszowe a nie odpowiednio długie koryto.System żywienia do woli bardziej włóknistą paszą jest również dużo mniej stresujący dla zwierząt.

Stymulacja knurem

W pomieszczeniach loszkarni młode 150-160 dniowe , 90-100 kg wyselekcjonowane loszki podlegają również stymulacji knurem.Udowodniono,że odpowiednia ekspozycja loszek na dorosłego tj. minimum 12. miesięcznego knura powoduje wystąpienie pierwszei rui u większości zwierząt w ciągy 30 dni od rozpoczęcia stymulacji.Udowodniono również,że stymulacja knurem przynosi najlepsze wyniki u loszek w wieku powyżej 150 a nawet 170 dni.-około 85% efektywności wystąpienia pierwszej rui w stosunku do około 70% gdy stymulowana loszki były młodsze niż 150 dni (130-150 dni) Knur wprowadzany jest do kojca loszek raz lub dwa razy dziennie na około 10-15 minut.Każda ruja jest notowana a loszka powinna być kryta w masie 130-140 kg w 2 lub 3 rui w wieku 220-240 dni.Pierwsze wyproszenie loszki powinno nastąpić przed upływem 365 dni jej życia.

Wiek stada

picture1.png Δ

Młode zwierzęta wprowadzane są do stada podstawowego w określonej ilości wynikającej z założeń produkcyjnych danej fermy.W naszych warunkach utrzymujemy zwykle maciory do 9 porodu ( rozpiętość 6-9).Takie założenie produkcyjne generuje konieczność wprowadzania 25-19% loszek do każdej grupy produkcyjnej-tygodniowej,trzytygodniowej itp. Należy jednak podkreślić ,że moment w którym decydujemy się na wybrakowanie zwierząt ze względu na wiek powinien być ustalony na podstawie wyników produkcyjnych poszczególnych grup wiekowych zwierząt stada podstawowego.Odpowiednia struktura wiekowa stada przedstawiona jest w poniższej tabeli , gdzie uśredniając, za optymalny podział wiekowy stada uznaje się stan gdzie około 21% stada stanowią loszki ,60% porody 2 do porody 5 i 19% porody 6 i powyżej.

Loszki wprowadzane do stada podstawowego są gwarancją jego przetrwania i utrzymania produkcji na odpowiednim ,założonym poziomie.Pomimo tych niezaprzeczalnych faktów wciąż popełniamy w tym względzie wiele błędów np.gnorując konieczność ciągłego i systematycznego remontu stada podstawowego. Zakładając utrzymywanie loch do 8-9 porodu i ilości cykli produkcujnych na poziomie 2,3 cyklu na rok nie jest trudne wyliczyć ,że wprowadzana loszka ma za zadanie „służyć” nam około trzy i pół roku .Tym bardziej niezrozumiałe jest ,że wciąż wprowadzamy do stada loszki o niewiadomym pochodzeniu,loszki bez jakichkolwiek badań ,kwarantanny i aklimatyzacji, lub ”zwykłe” tuczniki. Wielokrotnie loszki kryte są w pierwszej wywoływanej hormonami ruji lub rui transportowej , w zbyt młodym wieku i niedostatecznej masie ciała.Podsumowując można stwierdzić ,że nadal powiedzenie „na każde 10 błędów które popełniamy 9 wynika z ignorowania wiedzy,którą posiadamy a tylko 1 z naszej niewiedzy” jest prawdziwe.Pytanie tylko: czy warto być krótkowzrocznym i ignorować zalecenia dotyczące wprowadzania,utrzymania ,żywienia loszek w momencie kiedy zależy od tego przyszłośc naszego stada na kolejne lata ,czy wybiec w przyszłość i przewidzieć daleko idące konsekwencje naszego postępowania w danej chwili.