Polski

Pasożyty Wewnętrzne Świń-pierwotniaki

Pasożyty wewnętrzne świń –pierwotniaki

Pośród olbrzymiej ilości patogenów,które są w stanie wywołać chorobę u świń,nie powinniśmy zapominać również o pasożytach.Przez setki,tysiące lat pasożyty wykształciły szereg cech,które pozwalają im przetrwać i utrzymać swój gatunek.Pomimo olbrzymiego rozwoju wiedzy,zarówno w kwestii poznania cykli rozwojowych jak i w dziedzinie leków przeciwpasożytniczych,pasożyty nadal mają znaczący wpływ na efektywność i opłacalność produkcji trzody chlewnej. U świń możemy zdjagnozować wiele pasożytów,wśród nich pierwotniaki, które mogą wywołać poważną chorobę u zwierząt ale i niejednokrotnie u ludzi.

Kokcydioza-Isospora suis,Eimeria debliecki

Kokcydiozę u świń wywołują pierwotniaki należące do dwóch rodzajów :Eimeria oraz Isospora.

Na dzień dzisiejszy znanych jest 13 różnych gatunków pierwotniaków z rodzaju Eimeria oraz 3 gatunki pierwotniaków z rodzaju Isospora.Spośród tej,dość dużej „gamy” gatunków właściwie dwa uznaje się za patogenne dla świń tj. z rodzaju Isospora to Isospora suis oraz Eimeria debliecki z rodzaju Eimeria. Z punktu widzenia paraktycznego właściwie tylko Isospora suis ma tzw. znaczenie ekonomiczne w produkcji trzody chlewnej. Isospora suis rozpoznawana jest jako czynnik wywołujący zapalenie jelit już od 1934 roku.Uznaje się ,że około 45-85% ferm trzody chlewnej boryka się z problemami kokcydiozy na tle Isospora suis.Dodatkowo,intensyfikacja produkcji świń,produkcja w cyklu zamkniętym,wysoka temperatura na porodówkach,brak czasu na dokładne mycie i dezynfekcję obiektów przyczyniają sie w znacznym stopniu do szerzenia się kokcydiozy w populacji świń.

Fazy rozwojowe kokcydiozy

Istnieje kilka możliwych podziałów cyklu życiowego kokcydii i tak np.

  • a)cykl rozwojowy może być podzielony na fazy:

1)sporogonia-dojrzewanie oocysty (uzjadliwianie się oocysty) 2)merogonia-kolejne podziały uwolnionych merontów 3)gametogonia-wytworzenie i połączenie się mikro i makrogamet

Gdzie sporogonia oraz merogonia reprezentuje rozmnażanie bezpłciowe pierwotniaka ,natomiast gametogonia rozmanżanie płciowe z wytworzeniem gamet.

Inny podział cyklu rozwojowego obejmuje etapy

1)sporogonia

2)ekscystacja

3)rozwój wewnątrzkomórkowy

Faza sporogonii

Faza sporogonii jest fazą zewnątrzustrojową tj. przebiega poza organizmem świni i polega na przejściu nieinwazyjnej oocysty (jaja) w formę inwazyjna-zdolna do zakażenia. Czas potrzebny do „przejścia” tj. uzjadliwienia się oocysty w dużej mierze zależny jest od wilgotności i temperatury otoczenia oraz dostępności tlenu.

Ciekawostka!

Oocysty Isospora suis uzjadliwiają się bardzo szybko w temperaturze 20-40 stopni Celciusza.Warunki panujące na porodówce oraz dodatkowe dogrzewanie prosiąt prowadzą do uzjadliwienia się oocyst w ciągu 12-16 godzin.

Pamiętaj!

Uzjadliwiona-dojrzała (wysporulowana) oocysta jest właściwie oporna na większośc środków dezynfekcyjnych dostępnych na rynku.

Faza ekscystacji

Faza ekscyctacji tj. uwolnienia, następuje po zjedzeniu zjadliwych oocyst przez świnię.Z oocysty pod wpływem soku żołądkowedo,kwasów żółciowych oraz enzymów trawiennych ,w świetle jelita uwalniaja się tzw. sporozoity.Aktywne sporozoity wnikają do komórek jelitowych-enterocytów co rozpoczyna kolejną fazę rozwojową tj. fazę rozwoju wewnątrzkomórkowego

Faza rozwoju wewnątrzkomórkowego

W trakcie wewnątrzkomórkowej fazy rozwoju sporozoity wnikają do komórek jelitowych i przechodzą w kolejne formy tj. meronty typu 1 i 2 oraz merozoity typu 1 i 2.Merozoity opuszczają zakażona komórkę jelitową doprowadzając do jej zniszczenia i są gotowe do zakażenia kolejnych komórek i kolejnego namnożenia nowej populacji merozoitów.Cykl kolejnych namnażań powtarza się dwa do trzech razy prowadząc do zniszczenia wielu komórek jelitowych i uzyskania olbrzymiej ilości merozoitów.Część ostatniego pokolenia merozoitów,które do tej pory rozmnażały się bezpłciowo przez podział, wytwarza tzw. gametocyty w formie mikro- oraz makrogamet.Mikrogamety uwalniają się z komórek w których powstały i wnikają do komórek ,w których powstały makrogamety.Dochodzi do połączenia mikro- i makrogamet tj. rozmnażania płciowego co prowadzi do wytworzenia oocysty,która uwalnia się z komórki jelitowej do światła jelita i wydalana jest na zewnątrz w formie nieaktywnej i cały cykl rozpoczyna się od nowa.

Okres prepatentny (utajony) – liczy się od momentu zarażenia do momentu osiągnięcia przez pasożyta dojrzałości płciowej, praktycznie do pojawienia się oocyst w kale i w przypadku Isospora suis trwa zwykle 5-7 dni Okres patentny (jawny) – liczy się od dojrzałości pasożyta do jego śmierci w organizmie żywiciela i w przypadku Isospora suis trwa zwykle 5-16 dni. W tym okresie stwierdzamy obecność oocyst w kale.

Ciekawostka!

Kokcydia z rodzaju Eimeria tj. u świń głównie Eimeria debliecki mają podobny rozwój jak Isospora suis ,z tym że trwa on zwykle dłużej około 18 dni a pierwotniaki te zasiedlają głównie końcowy odcinek jelita cieńkiego oraz jelito grube.

Pamiętaj!

Błona śluzowa jelita regeneruje się stosunkowo szybko po przebytym zakażeniu,natomiast funkcja-zdolność wchłaniania na tym samym poziome co sprzed zakażenia, powraca po znacznie dłużym czasie i jest związana z koniecznością odbudowy i pełnego wzrostu kosmków jelitowych.Dlatego też kokcydioza jest uważana za tzw. chorobę ważną z ekonomicznego punktu widzenia

Zmiany patologiczne-obraz kliniczny

Kokcydioza dotyczy zwykle prosiąt ssących w wieku 8-15 dni,ale objawy chorobowe możemy zauważyć już od 5 dnia życia ,ale i czasami nie wcześniej niż 3 tydzień życiaPierwszym objawem zakażenia jest generalnie pastowata biegunka,która zmienia się czasami w formę wodnistą aby znowu przejść w formę pastowatą.Kał biegunkowy przyjmuje kolor biały lub zółty,możliwy jest również kolor brązowy lub szary,kał jest przeważnie tłuty-szklisty,bez domieszki krwi. Niektóre prosięta mogą cierpieć na zatwardzenie,co przejawia się wydalaniem zbitego ,w formie kuleczek, kału.Biegunka utrzymuje się około tygodnia.Pomimo bardzo dużej zaraźliwości kokcydii wciąż możliwa jest sytuacja,kiedy w obrębie jednego miotu obserwujemy prosięta z wyraźną biegunką jak i te z normalnym kałem.Dzieje się tak dlatego ponieważ w przebiegu kokcydiozy możemy wyróżnić tzw. 2 fale zakażenia.Pierwsza fala występuje około 5-6 dzień po zarażeniu i prowadzi do zanieczyszczenia środowiska dużą ilością „infekcyjnych” oocyst,druga fala pojawia się około 4-8 dni po pierwszej fali i jest wynikiem zarażenia się pozostałych dotychczas zdrowych prosiąt w obrębie miotu. Prosięta nie przestają ssać,nie zdychają,ale stają się „nastroszone”, wyraźnie odwodnione i tracą na przyroście masy ciała.

ka.jpg Δ ka2.jpg Δ

Pamiętaj!

Obserwowany spadek przyrostu masy ciała w trakcie trwania infekcji oceniany jest średno na około 15% co prowadzi do uzyskania przy odsadzeniu około 500g lżejszych prosiąt.

Biegunka spowodowana przez kokcydia może utrzymywać się,aż do odsadzenia lub może być zauważalna nawet po odsadzeniu.Pomimo ,tej dość dużej „rozbierzności” czasowej występowania objawów kokcydiozy,generalnie możemy przyjąć ,że zwierzęta powyżej 3 tygodnia życia chorują rzadko.

Zmiany patologiczne dotyczą zwykle końcowego odcinka jelita czczego oraz jelita biodrowego,a ich intensywność zależy od ilości połkniętych oocyst.W przepiegu słabej inwazji wspomniane odcinki jelita cieńkiego stają się „nabrzmiałe” z widocznymi ogniskowymi zmianami charakterystycznymi dla zapalenia włóknikowego.W przebiegu silnej inwazji zmiany w jelicie cieńkim przybierają formę zapalenia włóknikowo-martwicowego i mogą obejmować swoim zasięgiem również dwunastnicę,jelito ślepe oraz okrężnicę.

Diagnostyka

Ponieważ kokcydioza prowadzi do uszkodzenia i upośledzenia funkcji błony śluzowej jelita,to nie jest rzadkością ,że może występować jednocześnie z innymi drobnoustrojami wywołującymi biegunkę np.rotawirusami,E.coli,Clostridium perfringens typ A i C czy węgorkiem świńskim-Strongyloides ransomi,co wymaga od lekarza weterynarii :

  • -dobrego rozpoznania wszystkich potencjalnych „czynników biegunkowych”
  • -ustalenia czynnika pierwotnego-inicjatora zmian jelitowych i czynników wtórnych-nakładających się i wikłających pierwotne zmiany jelitowe.
  • -ustawienia odpowiedniego programu leczniczego a następnie profilaktycznego dla zwierząt w danym obiekcie.

. Histopatologia Badanie polega na ocenie kilku wycinków jelita cieńkiego uprzednio poddanego konserwującemu działaniu formaliny.Wykrycie form rozwojowych kokcydii w obrębie ściany jelita jest dowodem infekcji.W praktyce terenowej badanie histopatologiczne nie jest rutynowo wykonywane ,głównie ze względu na czas potrzebny do przygotowania jelita do badania (zwykle kilka tygodni) Koproskopia-pobieranie prób do badań

Próbki kału:

Próbki kału powinny być pobrane od prosiąt w wieku 2-3 tygodni życia.Ze względu na fakt,że biegunka wywołana przez kokcydia następuje zwykle już przed rozpoczęciem wydalania oocyst –tj.tego czego szukamy w kale,kał zagęszczony (pastowaty) jest przeważnie dużo lepszym materiałem do badań parazytologicznych niż kał biegunkowy,który może jeszcze oocyst nie zawierać. Do miarodajnego przeprowadzenia badania konieczne jest pobranie odpowiedniej liczby prób kału.Złotą zasadą jest jak zwykle stwierdzenie :”im więcej prób tym lepiej „ ale za minimalną ilość prób,konieczną do uzyskania rzetelnego wyniku można przyjąć pobranie:

  • -3-5 prób pochodzących od prosiąt w obrębie jednego miotu
  • -minimum 10 różnych miotów
  • -5-10% miotów na całej fermie

Ocena pobranego kału

Bezpośrednie nałożenie próbki kału i ocena pod mikroskopem jest właściwie możliwa tylko przy bardzo dużej inwazji pierwotniaków i olbrzymiej ilości oocyst obecnych w kale.Dlatego też,aby zminimalizować uzyskanie wyniku fałszywie ujemnego,kał poddaje się flotacji tj. rozdziałowi na frakcje w odpowiednim roztworze flotacyjnym.Roztwór flotacyjny (np. NaCl+glukoza ) posiada specyficzną gęstość ,co powoduje,że wszystkie cząsteczki o mniejszej gęstości (w tym oocysty) unoszą się pod powierzchnię płynu,skąd łatwo je zebrać i ocenić pod mikroskopem. Inne metody wykrywania oocyst obejmują :autofluorescencję tj. zjawisko świecenia oocyst w świetle UV,technikę PCR oraz test ELISA wykrywający koproantygeny Isospora w kale.Techniki te ,nie są jednak rutynowo stosowane w diagnostyce kokcydiozy świń.

Zapobieganie i leczenie

Fermy dotknięte kokcydiozą powinny stosować się co najmniej do kilku podstawowych zasad:

  • -stosować zasadę całe pomieszczenie pełne całe pomieszczenie puste cpp-cpp na porodówkach
  • -dokładnie myć i dezynfekować powierzchnie przy użyciu środków opartych na solach amonowych np. chlorek amonu i lub wodorotlenku sodu
  • -unikać używania na porodówkach materiałów trudnych do dezynfekcji takich jak np. drewno
  • -wprowadzić profilaktyczne podawanie preparatu zawierającego toltrazuril (Baycox5%) dla prosiąt ssących między 3-4 dniem ich życia

Balantidioza-Balantidium coli (Szparkosz okrężnicy)

Balantidium coli to duży pierwotniak,obecny w jelicie ślepym i okrężnicy świń jako normalna „fauna jelitowa” Wciąż toczy się wiele dyskusji na temat patogenności Balantidium coli dla świń oraz tego ,czy pierwotniak ten jest w stanie wywołać zmiany patologiczne sam jako czynnik pierwotny ,czy też potrzebuje do tego celu innego „inicjatora” np. w formie bakterii takich jak np.Salmonella.Udowodniono natomiast ,że zaburzenia trawienia,są w stanie doprowadzić do intensywnego namnożenia się Balantidium coli w jelicie grubym i ślepym ,prowadząc do zapalenia błony śluzowej tych odcinków jelit i rozwolnienia.Pierwotniak wykorzystuje skrobię jako źródło energii ,dlatego też dieta oparta na produktach zawierających duże ilości skrobii i/lub problemy ze strawnością takiej paszy mogą prowadzić do intensywnego wzrostu populacji tego pierwotniaka.

Balantidium coli w organizmie świni występuje w postacji trofozoitu tj. formy aktywnej „produktywnej”,natomiast poza organizmem świni tworzy cystę przetrwalnikową,która w środowisku może przetrwać bardzo długo.

Szparkosz okrężnicy jest również groźny dla ludzi (głównie dzieci) u których wywołuje balantidiozę,która może przebiegać w formie ostrej i przewlekłej:

  • Ostra balantidioza jelitowa - Charakteryzuje ją biegunka z okresowo występującymi dużymi ilościami śluzu i krwi, nudności i wymioty.
  • Przewlekła balantidioza jelitowa - w której odnotowuje się brak łaknienia, bóle brzucha, bóle głowy, utratę masy ciała oraz niedokrwistość w morfologii krwi.

Świne uważane są za rezerwuar tego pierwotniaka dla ludzi,a zakażenie następuje wraz z zanieczyszczona odchodami żywnością lub najczęściej z zanieczyszczona wodą pitną.

Objawy kliniczne

Rozluźnienie kału,który przeważnie przyjmuje barwę szarą dotyczy zwykle zwierząt w wieku 4-12 tygodni życia .Część zakażonych zwierząt może tracić kondycję i charłaczeć,jednak w większości przypadków zakażenie pozostaje nie zauważone.

Diagnostyka

Diagnostyka Balantidium coli obejmuje zwykle badanie koproskopowe kału w poszukiwaniu głównie form „aktywnych” tj. trofozoitów,ale i cyst.Uważa się,że normalny kał zawiera więcej cyst niż trofozoitów ,natomiast kał biegunkowy może zawierać więcej trofozoitów.Można również pobrać zeskrobiny z okrężnicy pochodzące od zwierząt ,które zdechły do 30 minut wcześniej.

Zapobieganie i leczenie

Celem minimalizacji ryzyka wystąpienia zapalenia jelita grubego na tle Balantidium coli powinniśmy:

  • -dbać o jakośc i strawnośc zadawanej paszy
  • -dobrze bilansować skład jakościowy i ilościowy paszy głównie w kontekscie zawartości skrobi
  • -stosować podstawowe zasady dobrej praktyki produkcyjnej tj.zasada cpp-cpp,dokładna dezynfekcja itp.

Leczenie polega na podawaniu preparatów opartych na sulfonamidach i/lub tetracyklinach

Cryptosporydioza-Cryptosporidium spp.

Cryptosporidium występujące u świń należą głównie do gatunku suis oraz do tak zwanych „nie nazwanych” gatunków Cryptosporidium określane jako Cryptosporidium świńskie genotypu II.Od świń izolowane jest również Cryptosporidium parvum,które występuje również u ludzi.

Cryptosporidium atakuje komórki jelita cieńkiego,a jego rozwój jest podobny do cyklu rozwojowego Isospora i Eimeria. Objawy kliniczne w postaci biegunki spowodowanej zniszczeniem komórek jelitowych ,prowadzącej do odwodnienia oraz charłaczenia dotyczą głównie prosiąt w wieku 7-21 dni ,ale udowodniono,że o ile gatunek suis występował u świń w wieku od 1-12 tygodni życia to gatunki należace do genotypu II były identyfikowane tylko u świń powyżej 6 tygodni życia.

Ciekawostka!

Cryptosporidium parvum poza organizmem świni może przetrwać przez około 6-10 tygodni.

Diagnostyka Cryptosporidium obejmuje badanie mikroskopowe w poszukiwaniu oocyst-istnieją również odpowiednie techniki barwienia preparatów oraz histopatologię fragmentów jelita cieńkiego. Niestety na dzień dzisiejszy nie ma specyficznego leczenia zakaźeń Cryptosporidium u świń.

Toxoplazmoza-Toxoplasma gongii

Toksoplazmozę u świń wywołuje pierwotniak Toxoplasma gondii.Świnia jest tzw. żywicielem pośrednim dla Toxoplasma gondii ,natomiast żywicielem ostatecznym tj.w którym powstaje dorosła, rozmnażająca się płciowo forma pasożyta jest kot.

Świnie wchodzą w kontakt z pierwotniakiem głównie poprzez spożycie zanieczyszczonej oocystami wody i/lub paszy,poprzez kanibalizm zakażonych zdechłych świń,kanibalizm uszu i /lub ogonów,zjedzenie zakażonych gryzoni.

Pamiętaj!

Świnia może być źródłem zakażenia Toksoplasma gondii dla człowieka Objawy kliniczne W większości przypadków zakażenie świń toxoplasma gondii przebiega bezobjawowo-podklinicznie.

Czasami jednak zakażenie może przyjąć formę kliniczną i objawiać się:

  • -u macior: jeśli zakażenie następuje między 6-8 tygodniem ciąży Toxoplasma gondii przechodzi przez łożysko i prowadzi zwykle do poronienia.Jeśli zakażenie następuje później,to prowadzi zwykle do rodzenia się martwych ,zmumifikowanych prosiąt lub żywych z objawami drżączki i/lub kaszlu.
  • -u prosiąt :gorączką,osłabieniem,biegunką,zaburzeniami nerwowymi,utratą wzroku,problemami oddechowymi.

Diagnostyka

Diagnostyka obejmuje zwykle stosowanie testów wykrywających specyficzne przeciwciała.Materiałem do badań mogą być płyny pozyskane z poronionych płodów i/lub surowica krwi pozyskana od świń

Zapobieganie,leczenie

Profilaktyka zakażeń obejmuje stosowanie się do zasad:

  • -trzymaj koty jak najdalej od świń i źródła wody oraz paszy dla nich
  • -szybko usuwaj z kojca martwe zwierzęta,ograniczając w ten sposób kanibalizm
  • -kontroluj poulację gryzoni za pomocą rodentycydów a nie kotów
  • -nigdy nie skarmiaj świń odpadami mięsnymi

Do leczenia zakażeń Toksoplasma gondii stosowane są głównie sulfonamidy i/lub trimetoprim,jednak z praktycznego punktu widzenia zakażenia pozostają niezdjagnozowane, więc i nie leczone

Ciekawostka

Oocysty Toxoplasma gondii są oporne na większośc używanych dezynfekantów i mogą przetrwać w środowisku wiele miesięcy Toxoplasma gondii wykrywana była w wątrobie zwierzą jeszcze 759 dni po zakażeniu ,natomiast w nerkach była obecna po 875 dniach od zakażenia.

Pamiętaj!

Toksoplasma gondii jest groźna dla ludzi i może wywołać :gorączkę, powiększenie węzłów chłonnych, objawy grypopodobne, zapalenie mózgu i opon mózgowych, dolegliwości stawowe natomiast u kobiet w ciąży:poronienie lub wady płodu w postaci wodogłowia, niedorozwoju psychoruchowego , umysłowego, ślepoty, małoocza, jaskry czy zaćmy (stopień zmian patologicznych zależy od momentu zakażenia-trymestru ciąży)

Metody unieszkodliwiania Toxoplasma gondii w mięsie wieprzowym

Metody unieszkodliwiania Toxoplasma gondii w mięsie obejmują

  • -ogrzewanie do temperatury minimu 67 stopni Celciusza
  • -mrożenie w temperaturze minimum (minus)-12 stopni Celciusza
  • -napromieniowanie dawką 100 krad z użyciem kobaltu lub cezu.

Pasożytnicze pierwotniaki od zawsze towarzyszyły i najprawdopodobniej zawsze będą towarzyszyć produkcji trzody chlewnej.Ciągle rosnąca świadomość zagrożenia -dla świń ale i ludzi -jakie niesie za sobą inwazja pasożytniczych pierwotniaków powinna skłonić wielu hodowców ale i lekarzy weterynarii do przestrzegania podstawowych zasad dobrej praktyki produkcyjnej ale i podstawowych zasad higieny osobistej.Należy pamiętać ,że pasożyt przetrwa tak długo jak przetrwa jego żywiciel,a naszy zadaniem w tym przypadu jest minimalizowanie ryzyka zakażenia.