Polski

Pasożyty Zewnętrzne Świń

W praktyce terenowej najczęściej spotykanymi pasożytami zewnętrznymi u świń są:świerzbowce oraz wszy,ze znaczną przewagą na korzyść tych pierwszych tj. świerzbowców.Dostępność skutecznych leków przeciwpasożytniczych ograniczyła w dużym stopniu częstotliwość występowania zarażeń tymi pasożytami,ale nie wyeliminowała ich całkowicie.Podstawowa wiedza z zakresu rozwoju oraz dróg szerzenia się pasożytów zewnętrznych jest bez wątpienia niezbędna do efektywnej profilaktyki oraz ewentualnej eradykacji tych organizmów z naszej fermy.

Świerzb

Świerzb u świń wywoływany jest przez dwa gatunki pasożytyniczych roztoczy tj. Świerzbowca drążącego wariant świński -Sarcoptes scabiei varietas suis oraz przez Nużeńca liściastego-Demodex phyllodes.Ze względu na częstotliwość występowania w populacji świń,Świerzbowiec drążący jest znacznie większym zagrożeniem dla stad trzody chlewnej niż Nużeniec liściasty,którego udział w zmianach chorobowych jest znacznie rzadszy.

Sarcoptes scabiei var. suis

Cykl życiowy

Cykl życiowy świerzbowca tj.” od postaci dorosłej do postaci dorosłej „ zabiera mu około 10-14 dni.Dorosłe osobniki żeńskie i męskie kopulują na powierzchni skóry,po czym raz zapłodnione ,ale już na całe życie samice „wwiercają się w głąb naskórka swojego żywiciela.Przedostanie się samicy w głębsze warstwy naskórka jest możliwe dzięki mechanicznemu niszczeniu skóry oraz specialnej wydzielinie ślinowej ułatwiającej drążenie tkanki.Samica w wywierconych przez siebie otworach tzw. tunelach składa 1-3 jaj dziennie.Po około 5 dniach złożone jajo pozbywa się skorupki i przechodzi poprzez kolejne stadia rozwojowe tj. stadium larwy i stadium nimfy aby po około 6-9 dni od „wyklucia się” osiągnąć postać dorosłą.

Ciekawostka

Samica świerzbowca żyje przeciętnie około 30 dni, tak więc w trakcie swojego życia składa zwykle 30-50 jaj.

Pamiętaj!

Osobniki dorosłe oraz formy rozwojowe poza organizmem świni żyją zwykle od kilku do kilkunastu godzin,jednak w bardzo sprzyjających warunkach otoczenia (temperatura i wilgotność) mogą przeżyć nawet do kilkunastu dni.

Zmiany chorobowe/objawy kliniczne

Drążące tunele świerzbowce prowadzą do silnego drażnienia skóry i uczucia świądu.

Pamiętaj!

Świąd skóry według wielu lekarzy medycyny ludzkiej jest znacznie bardziej dokuczliwy dla pacjenta niż ból. Świnie reagują na zarażenie świerzbem właściwie na dwa sposoby,dlatego też rozróżnaimy dwie formy świądu

  • -forma uczuleniowa

Forma uczuleniowa dotyczy głównie świń młodych-rosnących.Rozwija się w ciągu 3 do 8 tygodni od pierwotnego zarażenia w wyniku alergizującego działania białek pasożyta.Forma uczuleniowa przebiega z silnym świądem i zapaleniem skóry.W wyniku działalności świerzbowca,skóra pokrywa się czerwonymi krostami,które swoim zasięgiem obejmują okolicę głowy,uszu,grzbietu,boków ciała oraz brzucha.Świnie dotknięte świerzbem „kłapią” uszami ,ocierają się o różne przedmioty dostępne w kojcu np.ściany,karmidła,słupki,schody itp. co prowadzi do powstawania wyłysień,otarć,które wielokrotnie stanowią bramę wejścia dla innych patogenów a w szczególności Streptococcus spp. oraz Staphylococcus spp.,niepokoju,agresywności oraz spadku wydajności-przyrostu.

  • -forma przewlekła-przebiegająca z rogowaceniem naskórka (hiperkeratoza)

Forma przebiegająca z rogowaceniem naskórka występuje zwykle u zwierząt w wieku 6 miesięcy i starszych jest następstwem formy uczuleniowej-„ostrej”znacznie rzadziej spotykana niż forma ostra-alergiczna.Zmiany chorobowe skóry przebiegają w formie zgróbienia i zestrupienia.Zmieniona chorobowo skóra jest szorstka,a wyraźnie rozbudowana warstwa rogowa przybiera barwę siwawą lub brązowawą.Zmiany w tej formie ,wywołane świerzbowcem dotyczą zwykle uszu,małżowin usznych,szyi,głowy,ramion oraz nóg. FOTO 1/2/3

Pamiętaj!

W stadach dotkniętych świerzbem obserwuje sie zwykle dużo większe kłopoty ze smoleniem wywoływanym przez Staphylococcus hyicus

Ciekawostka

Nieleczony świerzb (samo zarażenie oraz powikłania bakteryjne) może spowodować,że zmiany skórne będą wciąż widoczne nawet po 18 tygodniach od chwili zarażenia.

Pamiętaj!

Inwazja świerzbowca świńskiego może prowadzić do bardzo bolesnych strat finansowych dla hodowcy ,które wynikają głównie ze spadku dziennego przyrostu masy ciała 4-10%,wzrostu wkaźnika FCR (Food Conversion Ratio-wskaźnik konwersji paszy)o około 0,1 oraz dodatkowego nakładu pracy i kosztów leczenia powikłań.

Diagnostyka

Diagnostyka świerzbu obejmuje:

Objawy kliniczne Zauważenie dość charakterystycznych objawów klinicznych w postaci kłapania uszami,wyprysku skóry,świądu,ocieranie się,zmian w postacji nadmiernego rogowacenia naskórka ,może wskazywać na zakażenie świerzbowcem.

1.jpg Δ 2.jpg Δ 3.jpg Δ

Indeks ocierania

Jedną z dośc prostych metod oceny sytuacji na fermie podejrzanej o występowanie świerzbu jest określenie indeksu ocierania się świń RI- Rubbing Index

Indeks ocierania obliczamy wg wzoru Ilość epizodów ocierania się : (podzielić na) ilość obserwowanych świń

Do obliczenia indeksu wybieramy zwykle 30 zwierząt i obserwujemy je przez 15 minut.W trakcie tego czasu zliczamy wszelkie epizody ocierania/drapania się zwierząt

Uwaga!

Jedna świnia ocierająca/drapiąca się 10 razy czy 10 świń ocierających/drapiących się jeden raz daje taką samą ilośc epizodów tj. 10

Interpretacja wyników

Index <0,1-świerzb pod kontrolą lub brak świerzbu Index 0,1-0,4-program kontroli świerzbu powinien być zrewidowany Indeks >0,4 brak kontroli świerzbu

Potwierdzenie obecności pasożyta w obrębie zmian chorobowych Do rutynowej diagnostyki świerzbu wykonujemy zeskrobiny chorobowo zmienionego miejsca na skórze świni.Dobrym pomysłem jest również zeskrobanie warstwy naskórka z pogranicza tkanki zdrowej i chorobowo zmienionej.Do zebrania zeskrobin wewnętrznej części małżowiny usznej doskonale nadaje się łyżeczka od herbaty.Zebrane zeskrobiny należy wysłać do laboratorium celem szczegółowej diagnostyki mikroskopowej ,pozostałą część możemy pozostawić na czarnym papierze i odczekując około 15 minut spróbować rozpoznać około 0,5mm roztocza na czarnym tle.

Serologia

Dostępny jest również bardzo czuły test ELISA wykrywający przeciwciała skierowane przeciwko pasożytom Sarcoptes scabiei.Testy serologiczne mogą być wykorzystywane również do potwierdzania statusu stada w odniesieniu do świerzbu oraz na przykład do monitorowania skuteczności programów eradykacji pasożyta ze stada.

Pamiętaj!

Przeciwciała przeciwko Sarcoptes scabiei var. suis u macior mogą utrzymywać się nawet do roku,natomiast odpornośc siarowa może trwać do około 12 tygodnia życia prosiąt.Dlatego podczas oceny skuteczności programów eradykacji powinniśmy brać te dwa fakty pod uwagę.

Badanie poubojowe w rzeźni

Celem określenia intensywności inwazji świerzbowca świńskiego można wprowadzić system punktacji zmian skóry u świń na rzeźni

System punktacji ADS Average Dermatitis Score

  • -punktacja 0-brak zmian skórnych
  • -punktacja 1-pojedyńcze lokalne zmiany skórne
  • -punktacja 2-zmiany są wciąż lokalne ale ich intensywnośc znacznie większa lub zmiany są uogólnione ale słabo zaznaczone
  • -punktacja 3-silne zmiany skórne dotyczą praktycznie całego ciała

Ocena wyniku średniej punktacji zmian skórnych

Dzieląc sumę przyznanych punktów przez ilość ocenianych zwierząt otrzymujemy wynik średniej punktacji zmian skórnych,i tak:

  • <0,3-bardzo niski wskaźnik zarażenia-rozważ również inne przyczyny powstawania zmian skórnych np.aktywnośc komarów czy much
  • 0,5-choroba bardzo dobrze kontrolowana w stadzie-brak negatywnego wpływu na ekonomikę produkcji
  • 1-1,5-aktywna choroba,podrażnienia,ocieranie
  • 2 i >2-bardzo zaawansowana choroba,możemy spodziewać się strat w wysokości wzrostu FCR o 0,1kg oraz około 7-10 dni tuczu więcej

Diagnostyka różnicowa

Zmiany powstające w trakcie świerzb muszą być różnicowany z innymi jednostkami takimi jak:

  • -parakeratoza
  • -dermatomykoza
  • -smoleń-wysiękowe zapalenie naskórka-faza wczesna
  • -łupież różowy
  • -fotosensybilizacja
  • -oparzenie słoneczne

Leczenie/kontrola/eliminacja

Do leczenia oraz szeroko rozumianej kontroli zarażeń świerzbowcem drążącym wariant świński używanych jest kilka substancji czynnych.Wśród nich najbardziej popularne są:

  • 1)awermektyny: głównie iwermektyna i doramektyna
  • 2)związki fosforoorganiczne głównie foksym

Pamiętaj!

Specyfika cyklu rozwojowego świerzbowca oraz różna podatność poszczególnych form rozwojowych pasożyta na środki przeciwpasożytnicze wymusza na lekarzu weterynarii stosowanie odpowiednich programów eradykacji,a na hodowcy ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich.

Profilaktyka

Świerzb rozprzestrzenia się głównie poprzez

  • -bezpośredni kontakt świnia-świnia
  • -kontakt świnia- świeżo zanieczyszczona powierzchnia kojca

Rozprzestrzenianiu choroby sprzyja

  • -krycie naturalne zakażonym knurem
  • -grupowe utrzymywanie świń-również loch
  • -zakup zakażonych loszek/knurków
  • -ciągłe wykorzystywanie kojców
  • -brak rutynowego odrobaczania zwierząt
  • -kiepska higiena budynków inwentarskich-mycie i dezynfekcja

Dlatego też w momencie ustalanie skutecznej profilaktyki zarażeń świerzbowcem należy brać pod uwagę wszystkie wspomniane wcześniej drogi rozprzestrzeniania się oraz czynniki ryzyka występowania zarażenia.

Świerzbowiec drążący wywołuje zmiany chorobowe również u innych zwierząt i tak:

  • Sarcoptes scabiei var. bovis atakuje- krowy
  • Sarcoptes scabiei var. canis-psy
  • Sarcoptes scabiei var. caprae-kozy
  • Sarcoptes scabiei var. equi-konie
  • Sarcoptes scabiei var. hominis-ludzi
  • Sarcoptes scabiei var. ovis-owce

Świerzb wywołany przez Demodex phyllodes jest właściwie bardzo rzadko spotykany.Przebiega z zapaleniem skóry okolicy tarczy ryjowej,wewnętrznej powierzchni ud i boków ciała.Guzki powstałe w trakcie inwazji pasożyta mogą być mylone z tymi powstającymi w trakcie przebiegu świńskiej ospy.

Wszawica

Wszawica u świń wywoływana jest przez wesz świńską Haematopinus suis.Wesz świńska jest największym krwiopijnym pasożytem zewnętrznym zwierząt gospodarskich.Samica wszy mierzy około 6mm długości ,natomiast samiec jest mniejszy i osiąga około 4mm długości.Wszy należą do tzw. solenofagów (solen=rura,fagein=jeść) czyli wykształciły mechanizm pobierania pokarmu-krwi bezpośrednio z naczyń krwionośnych.

Haematopinus suis

Cykl życiowy

Dorosła samica składa 2-4 jaja dziennie przez okres jej życia tj. około 23-30 dni.Jaja wszy przyczepione są do włosów za pomocą substancji cementującej,zapobiegającej przypadkowemu oderwaniu się jaj od przyszłego żywiciela.Po około 10-20 dni (zwykle 12-14 dni) od chwili złożenia jaja,wykluwa się z niego nimfa.Po 3 kolejnych przeobrażeniach nimfy ,które zajmują w sumie 10-12 dni wesz osiąga dojrzałość ostateczną.Cały cykl życiowy wszy tj. od złożonego jaja do składającej jaja samicy zajmuje jej około 20-48 dni co daje kilka populacji rocznie (zwykle 6-8 populacji/rok)

Ciekwostka

Wesz poza swoim żywicielem (powierzchnią skóry świni) żyje tylko 2-3 dni

Zmiany chorobowe/objawy kliniczne

Pierwotne zmiany chorobowe wywoływane przez wszy są stosunkowo mało widoczne i niewielkie.W trakcie odżywiania wesz wkłuwa się w skórę świni i pobiera krew.Miejsce wkłucia ulega zwykle lekkiemu wyn iesieniu ponad powierzchnię skóry i zaczerwienieniu.Dużo groźniejsze są tak zwane zmiany wtórne,które są następstwem reakcji alergicznej organizmu lub świądu.Intensywność reakcji alergicznej jest osobniczo-specyficzna i w ekstremalnych przypadkach może doprowadzić nawet do śmierci zwierzęcia.Świąd jest wynikiem samego wkłucia sie pasożyta w skórę ale stanowi również jeden z objawów alergii.Zmiany chorobowe (wtórne) towarzyszące świądowi powstają w wyniku silnego ocierania się zwierząt o różne przedmioty.Podobnie jak w przypadku świerzbowca (również innych czynników powodujących świąd) w stadach dotkniętych wszawicą notuje sie większe problemy ze smoleniem oraz innymi ziarniakami gram dodatnimi.W wyniku ocierania się zwierząt pojawiają się otarcia,zaczerwienienia skóry,a miejscami ulubionymi przez wszy są:fałdy skóry w okolicy głowy i ryja,podstawa uszu,wewnętrzna powierzchnia nóg i boki ciała.

Pamiętaj!

Wesz świńska może być wektorem-przenosicielem innych chorób takich jak np.ospa świńska czy eperytrozoonoza-mykoplazmoza krwi

Diagnostyka

Podstawową metodą diagnostyczną wszawicy jest identyfikacja dużych szarawo-czarnych pasożytów na powierzchni skóry zwierząt.Dodatkowo do wnikliwej inspekcji zwierząt zmusza fakt drapiących i ocierających się nadmiernie zwierząt.W trakcie wnikliwej obserwacji możemy również zauważyć przyczepione do włosów jaja wszy.

Leczenie

Do leczenia wszawicy używa się takich samych substancji,które stosowane są przy zwalczaniu świerzbowca drążącego.

Profilaktyka

Wszy rozprzestrzeniają się poprzez bezpośredni kontakt świnia-świnia.W środowisku przeżywają tylko 2-3 dni.Dlatego najlepszą metodą profilaktyki wszawicy jest :

  • -wprowadzanie do stada zwierząt wolnych od wszy
  • -unikanie jakiegokolwiek kontaktu naszych zwierząt z innymi świniami (wystawy,punkty kopulacyjne itp.)
  • -rutynowe odrobaczanie zwierząt stada podstawowego oraz loszek remontowych odpowiednimi,skutecznymi preparatami przeciwpasożytniczymi.

Częstotliwość występowania-prewalencja-pasożytów zewnętrznych w populacji świń mieści się zwykle w granicach kilkunastu do kilkudziesięciu procent.Kraje gdzie hodowla trzody chlewnej jest stosunkowo niewielka lub tam gdzie stoi ona na wysokim poziomie prewalencja wynosi zaledwie kilka procent.Pomimo rutynowego stosowania środków przeciwpasożytniczych np. przed porodem u macior nadal wiele ferm boryka się z problemami występowania świerzbu,co stawia znak zapytania co do skuteczności niektórych preparatów i/lub jakości,częstotliwości i drogi ich podawania.