Polski

Przepukliny U Świń

Świnia domowa pochodzi od dzika,którego udomowienie datuje się na około 5-7 tysięcy lat temu i prawdopodobnie jest zasługą Azjatów.W czasie właściwie tysięcy lat chowu i hodowli tych zwierząt dążono do ich systematycznego uszlachetnienia.Świnia domowa zmieniła swój tryb życia z nocnego na dzienny,zwiększyła ilość cykli rozrodczych z jednego do kilkunastu,zmieniła swój pokrój itd.Wszystkie te zmiany były podyktowane potrzebami ludzi do ciągłego zwiększania wydajności tych zwierząt.Ciągła selekcja zwierząt pod kątem „cech wydajnośći” może powodować jednak,że pewne linie lub osobniki w obrębie danych lini mogą wykazywać pewne nieprzewidziane defekty-anomalie genetyczne,lub być bardziej podatne na czynniki zewnętrzne wywołujące lub predysponujące do wystąpienia takich anomalii.Jednymi z najczęściej spotykanych defektów u spółczesnych świń są przepukliny.

Przepukliny u świń

Generalnie można wyróżnić 3 główne typy przepuklin u świń:

-przepuklinę pachwinową-dotycząca głównie osobników płci męskiej (i to te przypadki będą dalej omawiane),u osobników płci żeńskiej występuje znacznie rzadziej i przeważnie związana jest z obojnactwem.Elementami-częciami ciała które mogą być obecne-uwięźnięte w tego typu przepuklinie są zwykle jelita cieńkie ale również:pęcherz moczowy lub nawet róg maciczny

-przepukline mosznową-występującą co oczywiste tylko u osobników męskich i stanowi możnaby było powiedzieć bardziej zaawansowany-dalszy stopień przepukliny pachwinowej

-przepuklinę pępkową-która dotyczy właściwie osobników obu płci i jest w uproszczeniu efektem osłabienia mięśni brzucha wokół pępka i/lub upośledzeniu gojenia się pępka.

Przepuklina pachwinowa/mosznowa

Zstępowanie jąder

Proces zstępowania jąder i jego uproszczone przedstawienie wydaje się być podstawą do zrozumienia ewntualnej patologi procesów fizjologicznych ujawniających się w postaci przepuklin pachwinowych/mosznowych .Około 60 dnia życia płodowego jądra ulokowane w jamie brzusznej ,gdzie się początkowo rozwijają ,zaczynają swoją wędrówkę w kierunku worka mosznowego.Proces zstępowania jąder ukończony jest tuż przed lub zaraz po porodzie knurka.Fizjologicznym uzasadnieniem tego zjawiska jest zapewnienie jądrom temperatury niższej niż temperatura ciała o około 2-2,5 stopnia Celciusza ,co jest niezbędne do prawidłowej spermatogenezy.Proces zstępowania jąder „sterowany” jest hormonalnie oraz za pośrednictwem odpowiednich struktur anatomicznych tj.wyrostka pochwowego otrzewnej i jądrowodu.Wyrostek pochwowy otrzewnej stanowi prowadnicę, wewnątrz której jądro się przemieszcza,natomiast jądrowód przyczepia się z jednej strony do jądra z drugiej zaś do dna moszny i skracając się pociąga jądro w kierunku worka mosznowego. Niezstąpienie jąder do worka mosznowego generuje ograniczenie płodności knura tj.wtedy kiedy jedno jądro niezstąpiło-wnętrostwo jednostronne lub całkowitą niepołodność tj. wtedy kiedy oba jądra niezstąpiły-wnętrostwo obustronne. Według danych statystycznych pochodzących z różnych krajów przepuklina tego typu dotyczy 0,5-5% osobników. Według danych duńskich częstotliwość występowania przepuklin u świń ustalono na 0.6, 1.0 i 1.5% odpowiednio dla rasy Duroc, Landrace i York. Główne przyczyny powstawania przepuliny pachwinowej/mosznowej to: -zaburzenia w procesie „zamykania się” wyrostka pochwowego otrzewnej po zstąpieniu jąder z jamy brzusznej do moszny.Wyrostek pochwowy otrzewnej stanowi niejako kanał w obrębie którego jądro zstępuje do moszny jak po przysłowiowym sznurku.Po zakończeniu procesu zstępowania jąder do worka mosznowego wyrostek pochwowy otrzewnej musi ograniczyć swoje światło i „odciąć” połączenie jamy otrzewnowej w której znajdują się jelita od jamy worka mosznowego w którym teraz znajdują się jądra.Jeżeli do takiego odcięcia nie dojdzie,to tym razem jelito ma możliwość pokonania tej samej drogi co jądra i umiejscowić się przed workiem mosznowym w pachwinie –wtedy mówimy o przepuklinie pachwinowej lub w samym worku mosznowym –wtedy takie zjawisko określamy jako przepuklina mosznowa. -niewystarczającym zaciśnięciu się wewnętrznego pierścienia pachwinowego po zstąpieniu jąder do moszny.Kanał pachwinowy –w uproszczeniu rurka-jest tym tworem anatomicznym,który umożliwia naczyniom,nerwom oraz sktrukturom związanym z układem rozrodczym przejść poza jamę brzuszną.Kanał pachwinowy ograniczony jest z dwóch stron-końców pierścieniami pachwinowymi-pierścieniem wewnętrznym oraz zewnętrznym . Niewystarczające zaciśnięcie się pierścienia pachwinowego wewnętrznego prowdzi zwykle do przejścia jelit z jamy otrzewnowej przez kanał pachwinowy i wystąpienia przepukliny pachwinowej lub mosznowej.

Ciekawostka!

Przepuklina pachwinowa/mosznowa występuje około 5 razy częściej po stronie lewej niż po stronie prawej ciała.

Czynnik genetyczny

Od lat wiadomym jest fakt udziału czynnika genetycznego w powstawaniu przepuklin pachwinowych.Odziedziczalność tej wady wynosi 0,2-0,6 ,a za głównych winowajców jej powstawania obwinia się knury pewnych lini genetycznych ale i poszczególne osobniki w obrębie danej lini.Podany wkaźnik odziedziczalności mieści się w zakresie cech średnio i wysoko odziedziczalnych.Udowodniono ,że za powstawanie przepuklin pachwinowych odpowiedzilany nie est jeden gen lecz kilka genów.Jeżeli występowanie przepuklin pachwinowych dotyczy potomstwa po jednym knurze lub kilku knurach blisko ze sobą spokrewnionych,eliminacja tych knurów ze stada prowadzi zwykle do minimalizacji lub wręcz eliminacji problemu z fermy.Ze względu jednak na fakt,że za występowanie przepuklin pachwinowych odpowiedzialnych jest kilka genów,możliwy jest również scenariusz w którym to także strona żeńska może mieć wpływ na częstotliwość powstawanie tej wady.

Ciekawostka!

Interesującym jest fakt,że przepulkiny pachwinowe dotyczą w większej mierze osobników lini mieszańcowych powstałych z krzyżowań towarowych lini czystych niż samych lini czystych,krzyżowanych w czystości lini..Może to wskazywać ,że do wystąpienia tej wady predysponuje efekt heterozji (mieszania się cech) między poszczególnymi liniami zwierząt.

W warunkach terenowych zdarzają się również przypadki,kiedy to na dwóch różnych fermach ilość przepuklin pachwinowych jest dramatycznie różna pomimo „użytkowania” tych samych lini macior i knurów tj.posiadania tych samych programów hodowlanych w obrębie danej „genetyki” świń.Zjawisko takie wskazuje na możliwość modyfikacji genotypu przez warunki środowiska ,w którym świnie przebywają.Niestety nie wiadomo jakie konkretne czynniki środowiska zewnętrznego mogłyby wpływać na taką niekorzystną modyfikację genetyczną prowadzącą do pojawiania się tej wady.

Czynniki środowiskowe/zakaźne

Oprócz czynnika genetycznego,który w wielu przypadkach terenowych ma decydujące znaczenie,na częstotliwośc występowania przepuklin ,na ich pojawianie się mają również wpływ czynniki środowiskowe i/lub zakaźne związane głównie z warunkami chowu i procedurami produkcyjnymi stosowanymi na danej fermie ,a wśród nich głównie:

a)kastracja /zakaźenia pokastracyjne-okazuje się,że sposób-jakość wykonywania tak podstawowego zabiegu jakim jest kastracja knurków,ma bardzo duży wpływ na częstotliwość powstawania przepuklin pachwinowych/mosznowych u osobników płci męskiej.Do najważniejszych czynności,które należy wykonać celem minimalizacji ryzyka powstawania przepuklin zaliczyć można:

  • -obowiązkową ,każdorazową dezynfekcję sprzętu używanego do kastracji-skalpel,cążki itp.
  • -pionowe nacinanie skóry w postaci dwóch cięć,po jednym dla każdego jądra zamiast jednego poprzecznego dla obu jąder
  • -obcinanie jąder z częścią nasieniowodów a nie usuwanie ich poprzez szarpnięcie-wyrwanie
  • -zabezpieczenie rany pokastracyjnej środkiem dezynfekcyjnym,osuszającym lub innym, antyseptycznym np.antybiotykiem w sprayu.
  • -zabezpieczenie ogólne antybiotykowe-domięśniowa injekcja stosownego antybiotyku

b)higiena kojca porodowego-nie bez znaczenia jest również czystość mikrobiologiczna kojca porodowego podczas kastracji jak i kilka dni po niej.W warunkach praktycznych do utrzymywania bieżącej higieny kojca porodowego z powodzeniem stosowane są sypkie preparaty o właściwościach osuszająco-dezynfekcyjnych

Pamiętaj! Nie powinno się kastrować prosiąt podczas trwania biegunki. Przepuklina pępkowa

Występowanie przepuklina pępkowych w populacji świń szacuje się na 0,4 do nawet 6%

Za główne czynniki predysponujące do powstawania przepukliny pępkowej uważa się: czynniki zakaźne-bakterie,czynniki środowiskowe oraz czynniki genetyczne.

Czynniki zakaźne-bakterie

Wiele prac poświęconych przepuklinom pępkowym udowadnia,że procesy zapalne powstające w wyniku „działalności” bakterii są w stanie opóźniać lub wręcz czasowo hamować proces gojenia się pępowiny i tworzenie pępka. Głównymi bakteriami izolowanymi z pępowiny,okolicy i/lub samego pępka są zwykle: E.coli ,Staphylococcus hyicus (ta bakteria odpowiedzialna jest również za rozwój wysiękowego zapalenia skóry-smoleń,często izolowana jest również ze zmian chorobowych w przypadkach martwicy uszu i ogona )Streptococcus suis,Enterococcus spp.

Ciekawostka!

Badacze amerykańscy wyizolowali 14 różnych gatunków bakterii ,podczas określania wpływu flory bakteryjnej na częstotliwość powstawania przepuklin pępkowych u świń.

„Wskaźnik pępkowy” wg PIC i Bradley Wolter

Do wizualnej oceny zmian ptologicznych okolicy pępka,wprowadzono pojęcię „wskaźnika pępkowego”-US -Umbilical Score Wskaźnik pępkowy określany jest punktowo w skali od 0 punktów do 5 punktów,gdzie:

  • -0 punktów jest przyznawane dla braku obrzęku pępka oraz braku przepukliny
  • -3 punkty są przyznawane przy braku przepukliny ale z wyraźnym obrzękiem pępka
  • -5 punktów jest przyznawanych przy obecności przepukliny pępkowej

Punkty 1,2 i 4 przyznaje się w zależności od intensywnośći obrzęku okolicy pępka.

Obecność jakichkolwiek bakterii zwiększa wskaźnik pępkowy powyżej 0-1 punktów.Udowodniono również, że obecność wielu bakterii w tym samym czasie jak również bakterii takich jak:Streptococcus suis,E.coli,Streptococcus dysgalactiae i Enterococcus spp. zwięszało wskaźnik pępkowy zwykle powyżej 3 punktów.

Ciekawostka!

Obecnośc bakterii w obrębie pępowiny u prosiąt zwiększało 10,5 krotnie ryzyko zapalenia stawów u tych zwierząt ( zarówno na porodówce jak i po ich odsadzeniu)

Pamiętaj!

Obecność jakiejkolwiek przepukliny jest kosztowna.Dodatkowe koszty,które musi ponieść hodowca z tytułu przepuklin są zwykle związane z koniecznością ich chirurgicznej (lub innej)reperacji,zmiejszeniem wartośći rzeźnej zwierząt czy wzrostem wskaźnika śmiertelności zwierząt (przetarcie się przepukliny,skręt jelit w obrębie przepukliny itp)

Czynniki środowiskowe

Do czynników środowiskowych mogących mieć wpływ na częstotliwośc pojawiania się przepuklin pępkowych możemy zaliczyć:

  • -nadmierne pociąganie-napinanie pępowiny np. podczas prób/y jej oberwania
  • -nieprawidłowe zakładanie klipsa pępkowego-klips założony jest zbyt blisko skóry,powodując zbytnie napięcie powłok brzusznych w okolicy pępka
  • -nieprawidłowa długość odcięcia pępowiny –pępowina jest zbyt długa i zaczepia się o elementy kojca i/lub wchodzi np. w ruszt kojca porodowego prowadząc do nadmiernego napinania się powłok brzusznych

Pamiętaj!

Zadaża się,że nieprawidłowa długośc na jaką obcinana jest pępowina ma inne poważne następstwa tj.uwięźnięcie zbyt długiej pępowiny w elementach wyposażenia kojca porodowego może prowadzić do unieruchomienia prosięcia i problemów np. z pobraniem siary ,obcięcie pępowiny zbyt krótko może prowadzić z kolei do nadmiernego krwawienia i następowej anemii u takich prosiąt

Czynniki genetyczne

Z części dostępnych prac naukowych wynika,że wskaźnik odziedziczalności przepukliny pepkowej dla niektórych lini knurów i macior może sięgać nawet 0,8-0,9 czyli należy do cech wysoce (ekstremalnie) odziedziczalnych dla pojedyńczych osobników w obrębie danej lini,dlatego też po wykluczeniu innych potencjalnych czynników wywołujących tego typu przepukliny,warto porozmawiac ze swoim „dostawcą” genetyki.

Przepukliny u „współczesnych” świń są wadą stosunkowo często spotykaną w praktyce terenowej.Ze względu jednak na fakt,że przepukliny mogą być wywoływane przez różne mniej lub bardziej poznane czynniki,wszelkie próby zmniejszania częstotliwości pojawiania się przepuklin na naszej fermie muszą opierać się na rzetelnej obserwacji problemu i być poparte wiarygodnymi danymi produkcyjnymi.Wnikliwa analiza kryć,dialog z firmami genetycznymi-„dostawcami” genetyki,weryfikacja fermowych procedur produkcyjnych i co najważniejsze ich realizacja praktyczna jest kluczem do sukcesu w przypadku zwiększania sie odsetka prosiąt z przepuklinami.