Polski

Różyca U Świń

Różyca jest zakaźną bakteryjną chorobą trzody chlewnej,dotyczącą głównie warchlaków i starszych świń.Jednotska chorobowa wywoływana jest przez gram dodatnią bakterię –włoskowca różycy Erysipelothrix rhusiopathiae.

Etiologia

Włoskowiec różycy jest znany ludzkości od 1882 roku,kiedy został wyizolowany przez Pasteur’a od chorych świń.W roku 1886 niemiecki bakteriolog dr Friedrich Löffler po raz pierwszy opisłał jednostkę chorobową świń wywoływana przez włoskowca różycy-różycę Włoskowiec różycy Erysipelothrix rhusiopathiae jest gram dodatnią,tlenową bakterią o wydłużonym,lekko zgiętym kształcie.Włoskowiec odporny jest na niesprzyjające warunki środowiskowe,przeżywa bardzo długo w rozkładających się zwłokach świń,surowej wieprzowinie czy zanieczyszczonych produktach rybnych.Bakteria wrażliwa jest z kolei na większość pospolicie stosowanych środków dezynfekcyjnych. Włoskowiec różycy występuje w co najmniej 26 odmianach-serotypach z czego minimum 15 jest chorobotwórcza dla trzody chlewnej.Najczęsciej izolowanymi serotypami od chorych świń jest serotyp 2 i 1a,1b.U świń występuje również inny włoskowiec Erysipelothrix tonsillarum,który uważany jest za niezjadliwy. Różyca oprócz trzody chlewnej występuje głównie u jagniąt oraz indyków.Pozostałe gatunki drobiu oraz rozmaite gatunki ptactwa dzikiego,również mogą chorować na tą chorobę.

Ciekawostka

Na różycę mogą również zapadać gryzonie,płazy ,gady i ryby U ludzi włoskowiec różycy może wywoływać zwykle ograniczone,lokalne zapalenie skóry,które w terminologii medycznej określane jest jako „erysipeloid”,natomiast termin „erysipelas” ,który określa różycę u zwierząt ,u ludzi odnosi się do jednostki chorobowej wywoływanej nie przez włoskowca różycy,tylko przez paciorkowce Streptococcus spp. Na infekcję włoskowcem różycy najbardziej narażone są osoby pracyjące z chorymi świniami oraz praownicy rzeźni świń,drobiu czy przetwórni rybnych.

Pamiętaj!

We współczesnych systemach utrzymania świń,różyca może występować w każdej porze roku,a nie tylko latem,jak zwykliśmy „naiwnie” sądzić .Prawdą jest natomiast to,że latem straty spowodowane wybuchem różycy są zwykle większe niż podczas pozostałych pór roku,co związane jest z dodatkowym czynnikiem tj.wysoką temperaturą otoczenia.

Epidemiologia

Głównym źródłem zakażenia się świń różycą są bezobjawowi nosiciele bakterii.Nosiciele sieją bakterie wraz z kałem i wydzielinami z nosa i jamy gębowej stopniowo zanieczyszczając środowisko bytowania świń.Wraz z upływem czasu zanieczyszczeniu włoskowcem podlega również pasza,woda czy nawet gleba wokół chlewni.

Ciekawostka

Włoskowiec różycy może przeżyć w glebie około 35 dni. Zanieczyszczona pasza i/lub woda może stanowić źródło zakaźenia dla innych zwierząt np. ptaków lub ryb

Pamiętaj!

Udowodniono,że niektóre gastunki much i kleszcze mogą przenosić włoskowca różycy pomiędzy świniami.

Patogeneza

Główną drogą zakażenia się świń włoskowcem różycy jest droga pokarmowa tj. spożycie zanieczyszczonej bakterią paszy lub wypicie skażonej wody.Dopuszcza się również,że zakażenie może nastąpić poprzez otwarte rany na skórze zwierzęcia.

Ciekawostka

Około 50% świń jest nosicielem włoskowca różycy-bakteria skutecznie zasiedla migdałki zwierząt nosicieli.

Choroba może przebiegać w formie klinicznej ostrej lub przewlekłej oraz w formie podklinicznej. Po przedostaniu się do organizmu świni bakteria pokonuje i dostaje się do krwi,wraz z którą rozprzestrzenia się po całym organizmie.Włoskowiec różycy ma właściwości niszczenia ścian naczyń krwionośnych co prowadzi do wynaczynień i powstawania mikrozakrzepów w różych miejscach ciała.Jeżeli stan zapalny uszkodzonych naczyń krwionośnych utrzymuje się wystarczająco długo,obserwujemy zwykle tworzenie się tzw. tworów kalafiorowatych głównie wokół naczyń stawów czy zastawek serca co jest wynikiem wytrącania się (przechodzenia) włóknika i jego stopniowego odkładania w obrębie tych narządów.

Zapalenie stawów

Odkładanie się włóknika w obrębie stawów dodatkowo stymuluje taknki okołostawowe do rozrostu i dalszego pogrubienia.Różyca stawowa może doprowadzić do zniszczenia chrząstki stawowej i tym samym silnej kulawizny lub nawet usztywnienia stawu w wyniku zrostu powierzchni stawowych na stałę.Zapalenie stawu może być wynikiem obecności samej, żywej bakterii lub obecności tylko fragmentu martwej już bakterii-zmiany chorobowe w tym przypadku są rezultatem reakcji nadwrażliwośći organizmu na fragment bakterii-alergia. Zapalenie wsierdzia-zapalenie zastawek sercowych Zapalenie zastawek serca jest inną,rzadziej spotykaną anomalią obserwowaną w przebiegu przewlekłej różycy.Wspomniana wcześniej zdolność włoskowca różycy do uszkadzania naczyń krwionośnych prowadzi do powstawania na powierzchni zastawek serca,tworów guzkowatych-kalafiorów.Ewentualne zakrzepy tworzące się w obrębie tych tworów,mogą doprowadzić do nagłego zejścia śmiertelnego świń,bez jakichkolwiek objawów chorobowych. Podatność świń na zachorowanie jest bardzo różna i nie do końca zrozumiana.Część populacji świń jest bardzo wrażliwa na zakażenie,częć natomiast wyraźnie oporna.Odporność pozyskana wraz z siarą wystarcza zwykle do maksymalnie 12 tygodnia życia świń.

Pamiętaj!

Szczepienie na różycę wykonuje się zwykle u zwierząt powyżej 12 tygodnia życia.

Objawy kliniczne

Objawy chorobowe widoczne są tylko w formie klinicznej różycy.Występująca również forma podkliniczna różycy (bez objawów choroby) może przejść (poprzedzać) formę kliniczną. Forma kliniczna różycy przybiera postać ostrą lub przewlekłą Postać ostra-w warunkach praktyki terenowej dotyczy zwykle zwierząt praktycznie gotowych do odstawy na rzeźnię.Postać ostra różycy prowadzi zwykle do nagłych upadków kilku teoretycznie zdrowych świń w obrębie danej grupy zwierząt.Dokładna obserwacja pozostałych zwierząt ujawnia zwykle,kilka kolejnych podejrzanych o chorobę świń,z objawami gorączki (zwykle powyżęj 41 stopni Celciusza) ,niechęci do ruchu,zaczerwienienia: podbrzusza,okolicy nosa,uszu i gardła,ale bez wyraźnych objawów ze strony układu oddechowego tj. duszności i/lub kaszlu.Ilość zainfekowanych zwierząt w grupie sięga zwykle 5-10%.Jeżeli hodowane świnie mają białą skórę,dosyć łatwo znaleźć również osobniki z wyraźnymi zaczerwienieniami plackowatymi skóry lub charakterystycznymi dla tej jednostki chorobowej romboidalnymi,lekko wypukłymi zmianami na skórze.Zmiany skórne ulokowane są przeważnie na grzbiecie i łopatkach chorych zwierząt.Kolorowe umaszczenie świń znacznie ogranicza możliwość zauważenia plam skórnych,jednak dokładna palpacja skóry podejrzanych o chorobę świń potwierdza zwykle występowanie wyniesionych ponad powierzchnię skóry różycowych zmian chorobowych. U młodych świń (prosięta ssące i odsadzone) choroba przebiega w podobny sposób,zmiany skórne są rzadko obserwowane.

Pamiętaj!

Charakterystyczne romboidalne zmiany skórne (diamond skin-diamentowa skóra) nie są zawsze obserwowane w przebiegu ostrej postaci różycy.Czyli innymi słowy ich brak nie oznacza ,że świnie na pewno nie są chore na różycę. Zainfekowane świnie są mało ruchliwe,co wynika z wysokiej gorączki oraz bólu zainfekowanych stawów.Zajęte stawy mogą być pogrubione i wyraźnie ciepłe,jednak obserwuje się również formy przebiegające bez wyraźnego zgrubienia stawów kończyn.Oczywistym jest również fakt spadku apetytu oraz przyrostów masy ciała w trakcie tej postaci różycy.

Pamiętaj!

Chore na różycę,zgorączkowane maciory mogą ronić na różnych etapach ciąży.Zwiększenie się odsetka martwo urodzonych prosiąt oraz mumii ,również może być wyrazem przebytej infekcji maciory. Postać przewlekła-ta postać różycy jest następstwem postaci ostrej lub rozwija się samoistnie z formy podklinicznej.Postać przewlwkła różycy dotyczy głównie stawów i zastawek serca.Śmiertelność zwierząt jest stosunkowo niska,natomiast straty produkcyjne wysokie,związane ze spadkiem pobierania paszy (zapalenie stawów) i/lub zaburzeniami oddechowo-krążeniowymi (zapalenie zastawek serca)

Diagnostyka

Diagnoza różycy oparta jest głównie na Badanie kliniczne -obecności charakterystycznych obajwów chorobowych:nagłe upadki dużych świń,wysoka temperatura ciała,kulawizna,zaczerwienienie/zasinienie ciała,zmiany romboidalne na skórze Zmiany pośmiertne Widoczne gołym okiem zmiany pośmiertne u świń padłych w wyniku ostrej postaci różycy mogą być całkowiecie nieobecne.W większości przypadków obserwujemy jednak takie zmiany jak Dla postaci ostrej: -silnie przekrwione i powiększone węzły chłonne -wybroczyny krwawe na powierzchni nerek,serca -powiększenie śledziony-obecne są również „zawały śledziony” -obrzęk wątroby -obrzęk płuc Dla postaci przewlekłej -pogrubienie torebek stawowych -obecność włóknika-tworów kalafiorowatych w obrębie stawów -zniszczone powierzchnie chrząstek stawowych -zrosty powierzchni stawowych unieruchamiające stawy -zmiany kalafiorowate na zastawce serca (zwykle zastawce mitralnej) Skórne zmiany nekrotyczne przybierają formę ograniczonych miejsc suchej ,martwiejącej skóry, -Badania laboratoryjne a)bakteriologia-posiew pobranego materiału (wątroba,nerki,węzły chłonne) na podłożach,izolacja i identyfikacja bakterii b)PCR-potwierdzenie obecnośći materiału genetycznego bakterii w badanym materiale. Diagnoza postaci ostrej nie nastręcza zwykle dużo trudności,natomiast potwierdzenie udziału włoskowca różycy w zmianach powstających w przebiegu postaci przelwkłej jest znacznie trudniejsze i wymaga wnikliwej i długotrwałej analizy danego stada. Diagnostyka różnicowa Podobieństwo postaci ostrej różycy do innych chorób świń powoduje,że zawsze powinniśmy wykluczyć obecnośc innych patogenów,które są w stanie wywołać ogólne zakażenie u świń tj. takich jak: -Salmonella choleraesuis-silne zaczerwienienie/zasinie nie skóry -Streptococcus suis-nagłe upadki,wysoka gorączka,zmiany kalafiorowate na zastawkach,kulawizna -Actinobacillus suis-wysypka na skórze,bardzo podobna do tej występującej w przebiegu różycy. Profilaktyka i leczenie Program profilaktyczny skierowany przeciwko różycy obejmuje -szczepienie zwierząt stada podstawowego a)loszki 2x w trakcie kwarantanny/aklimatyzacji w odstępie 3 tygodni potem można zaszczepić loszki na 3 tygodnie przed porodem i dalej tak jak maciory b)maciory-zwykle razem z parvowirozą (szczepionki ) tj.w 3 tygodniu laktacji c)knury-na kwarantannie 2x w odstępie 3 tygodni potem już tylko 2x do roku -szczepienie warchlaków Dostępne na rynku szczepionki są szczepionkami zabitymi (inaktywowanymi) dlatego też pełna odporność świnie uzyskują dopiero po drugiej dawce szczepionki wg programu a)pierwsza dawka szczepionki podawana jest zwierzętom powyżej 12 tygodnia życia (zwykle około 40kg masy ciała) b)druga dawka podawana jest 2-3 tygodni po pierwszej dawce (zwykle około 50kg masy ciała) Odporność poszczepienna utrzymuje się wystarczająco długo,aby zabezpieczyć świnie przed chorobą do końca tuczu Szeroko rozumiana profilaktyka różycy obejmuje również- -bieżące uzuwanie padliny -zabezpieczenie fermy przed dostępem ptactwa -zwalczanie gryzoni -zwalczanie owadów -jeżeli stosowana jest procedura feedback,należy ją przerwać -ograniczyć mieszanie I przemieszczanie świń do minimum -stosować preparaty wiążące mykotoksyny-aflatoksyna -ograniczyć wahania temperatury w chlewni -przestrzegać zasad higieny w kojcach dla zwierząt -przeprowadzać rutynową dezynfekcję pomieszczeń i systemów wodnych -unikać nagłej zmiany paszy -przeprowadzać systematyczne odrobaczenie zwierząt -sprawdzać status zakupionych zwierząt-zakup nieszczepionych zwierząt jest dużym ryzykiem -przestrzegać zasadę cpp-cpp (całe pomieszczenie pełne-całe pomieszczenie puste) -minimalizować ryzyko zakażenia lub kontrolować zakażenie innymi patogenami świń ,głownie PRRS SI-grypa

Leczenie

Lekiem z wyboru do leczenia ostrej postaci różycy jest penicilina.Swoją skuteczność potwierdziły także :amoksycylina czy tetracykliny.Do wspomagania terapii antybiotykowej mogą być używane również leki przeciwgorączkowe,przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Pamiętaj!

Straty z tytułu wybuchu różycy u poszczególnych grup produkcyjnych świń są wielokrotnie wyższe niż koszty dwukrotnego szczepienia zwierząt.Jeśli musisz już leczyć to znaczy,że jesteś spóźniony,a wybuch choroby pochłonął twój zysk.

Presja zakaźna włoskowca różycy znacząco spadła od czasu wprowadzenia skutecznych szczepionek przeciwko różycy świń.Duża liczba zwierząt nosicieli,opornośc na czynniki środowiskowe,ogromna ilość wektorów rozprzestrzeniania czyni ten drobnoustrój nadal groźnym i bardzo trudnym do całkowitej eradykacji z popuklacji trzody chlewnej.Przestrzeganie podstawowych zasad higieny oraz systematyczne stosowanie odpowiednio dobranych dla naszej fermy programów szczepień,znacznie zwiększa nasze szanse na uchronienie zwierząt przed wybuchem choroby,a nas samych przed ogromnymi stratami produkcyjnymi.