Polski

Wypadanie Narządów Rodnych I Odbytu U Świń

Obecnie preferowany wysokonakładowy i wysokowydajny tj.intensywny chów świń wymaga od producentów ”precyzyjnego” sterowania produkcją trzody chlewnej.Dodatkowo wzrost wymagań żywieniowych zwierząt ,którym należy sprostać oraz konieczność zapewnienia odpowiednich warunków dobrostanu przez ”okrągły” rok ,stwarza w warunkach praktycznych powstawanie ogromnej liczby kombinacji różnych czynników prowadzących do potencjalnych problemów .Do takich wieloczynnikowych problemów-anomalii u świń można zaliczyć wypadanie narządów rodnych oraz odbytu.

Wypadanie pochwy/macicy

Według dostępnych danych statystycznych problem wypadania narządów rodnych dotyczy mniej niż 0,5% świń.Najbardziej narażona na tego typu zaburzenie grupą wiekową świń są maciory. Udowodniono,że większość przypadków wypadania wspominanych narządów przypada na około 2-4 godzin po porodzie,ale czasami odnotowuje się przypadki wypadania pochwy i/lub macicy po 24h od zakończenia akcji porodowej.W praktyce terenowej wypadanie narządów rodnych u świń dotyczy zwykle pochwy. Wypadnięcie macicy z kolei,może dotyczyć jednego rogu lub obu rogów a rokowanie w takiej sytuacji jest znacznie gorsze niż w przypadku wypadnięcia tylko pochwy.

Główne czynniki predysponujące do wypadania narządów rodnych

  • a)czynniki od strony samego zwierzęcia

-nadmierne skurcze porodowe i nadciągnięcie więzadeł -nadmierne skurcze mięśni macicy i /lub pochwy,jeśli trwają wystarczająco długo,mogą doprowadzić do następowego wypadania organów rodnych .Ciągła i intensywna praca mięsniówki oraz co bardzo ważne aparatu zawieszającego organy rodne w jamie brzusznej oraz w przestrzeni miednicy doprowadza zwykle do częsciowego-odcinkowego osłabienia mięśni ,wpochwienia się i nadciągnięcia poszczególnych elementów układu zawieszającego organy rodne.Wpochwienie się organu rurowego (np.macica,pochwa,jelito) można wyobraźic sobie jak składanie wędki teleskopowej,gdzie jeden element wchodzi w drugi.Ze względu jednak na fakt,że struktura narządów rurowych jest ciągła tj. narządy te nie składają się tak jak wędka teleskopowa z oddzielnych,lużno połączonych ze sobą elementów o różnej średnicy,dlatego też w tym przypadku wpochwienie się jednej częsci w drugą prowadzi- w miejscu wpochwienia- do ucisku naczyń krwionośnych, niedokrwienia danego obszaru tkanek i ich martwicy. Do nadmiernych skurczów dróg rodnych predysponuje głównie cięzki poród z przyczynami od strony: a)płodu np.zbyt duże prosięta,nieprawidłowe ułożenie prosiąt w drogach rodnych b)matki np.wąska miednica,krzywica kości miednicy czy zatwardzenie

Ale!!! co należy sobie uświadomić,również podawanie „pospolitych” leków takich jak np.oksytocyny

Pamiętaj!

Oksytocyna powinna być używana (jeśli w ogóle jej podawanie jest uzasadnione) w niskich dawkach tj. 10-15 jednostek w co najmniej 40 minutowych odstępach czasu.

-wiek-problemy wypadania organów rodnych dotyczą zwykle macior starych,co związane jest z potocznie nazywanym wyeksploatowaniem starych macior.Samo zjawisko wielopłodowości u świń oraz okres ich użytkowania na fermach,powoduje,że maciory rodzą w trakcie ich użytkowania około 100 prosiąt,co jest dużym wyzwaniem dla dróg rodnych i aparatu zawieszającego organy płciowe w jamach ciała.Wraz z wiekiem dochodzi do naturalnego nadciągania więzadeł macicy,pochwy oraz „flaczenia” mięśniówki dróg rodnych.

-nadmierna kondycja ciała i/lub ograniczony ruch-utrzymywanie otyłych macior oraz ograniczanie ruchu maciorom ciężarnym jest rozpatrywane jako czynnik predysponujący do ciężkich porodów z następowym wypadaniem narządów rodnych.

-okres rujowy-w okresie rui dochodzi do znacznego wzrostu stężenia hormonów płciowych-estrogenów ,które wpływaja na zwiększenie sprężystości ale i kurczliwości mięśni narządów rodnych co może sprzyjać ich ewentualnym wypadnięciom.

  • b)czynniki urazowe

-poprzednie uszkodzenie macicy/pochwy czy sromu-wspomniane powyżej wielopłodowosć oraz okres użytkowania macior na fermach (w Polskich warunkach maciory powyżej 12 cyklu nie sa rzadkością) predysponuje do uszkodzeń dróg rodnych.Niewłaściwa „pomoc” akuszerska w trakcie porodu wydaje się być głównym czynnikiem prowadzącym do uszkodzeń organów rodnych w warunkach terenowych.Nie bez znaczenia są również uszkodzenia powstające w wyniku nieodpowiednich warunków utrzymywania zwierząt-kojce oraz wzajemnej agresji,co prowadzi zwykle do poważnych ran sromu i jego okolicy.

  • c)czynniki żywieniowe

-mykotoksyny-udowodniono,że przewlekłe skarmianie zwierząt pasza zawierającą zearalenon-mykotoksyna wytwarzana przez niektóre grzyby z rodzaju Fusarium wywołująca syndrom estrogenny- może doprowadzić do wypadania organów rodnych u samic.W krajowych warunkach produkcji zbóż,najbardziej podatnym na skażenie grzybami z rodzaju Fusarium i ich toksynami zbożem jest kukurydza.

  • d)czynniki chorobowe

-kulawizana-kulawizna u macior jest patologią bardzo często spotykaną i bardzo często „niekontrolowaną” na fermach.Potencjalny wpływ kulawizny na wypadanie organów rodnych można argumentować przybieraniem przez kulawe zwierzęta nienaturalnych postaw i pozycji ciała np.zaleganie w pozycji mostkowej-co znacznie zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej lub np.nadmierne napinanie mięśni jamy brzusznej przy próbach chodzenia i utrzymywania równowagi.

  • e)czynniki środowiskowe

-skosy-nadmierne skosy podłogi prowadzą do ,można powiedzieć ,negatywnego oddziaływania siły grawitacyjnej na organy rodne.Zawieszone w jamie brzusznej i miednicy organy układaja się w kierunku siły ciążenia.Jeśli siła ciążenia zostanie skierowana w kierunku sromu-tak dzieje sie kiedy zwierzę leży na skośnej podłodze z zadem niżej niż głowa-to takie warunki predysponuja do wypadania narządów rozrodczych,pod wpływem ich własnego ciężaru. - śliskie podłoże- śliskie podłoże powoduje,że zwierzęta chodzą „sztywno”,ich mięśnie są nadmiernie napięte w celu utrzymania równowagi.Nadmierne,długotrwałe napięcie mięsni zwiększa ciśnienie w jamach ciała (podobnie jak w przypadku kulawizny) i może predysponować do wypadania-„ciśnieniowego wypchnięcia” narządów rodnych na zewnątrz. -konstrukcja kojca-źle skonstruowany kojec porodowy głównie w jego tylnej części może zwiększać ryzyko wypadania organów rodnych.Oprócz tego,że kojec może być zbyt skośny i zbyt śliski ,w warunkach praktyki terenowej spotyka się stosunkowo często,że tylna konstrukcja-elementy kojca (ograniczniki) powodują,że zwierzęta niejako zawieszają na nich zady,przygniatają-zaciskaja sromy,zwiększjąc w ten sposób ryzyko cięzkiego porodu z następowym wypadaniem organów.Ten sam efekt uzyskuje się w momencie kiedy kojec porodowy jest zbyt krótki.

Wypadanie odbytu

Częstotliwość wypadania odbytu u świn szacowane jest na około 1-2%.,ale znane są przypadki gdzie nawet 15% świń było dotkniętych ta anomalią. Najbardziej narażona na tego typu zaburzenie grupą wiekową świń są zwierzęta 8-20 tygodniowe,gdzie zwykle dochodzi do wynicowania się 8-10 cm odcinka jelita .Nie są również rzadkością przypadki wypadania odbytu u macior po porodzie,kiedy to mogą przebiegac jednocześnie z wypadaniem pochwy i macicy Główne czynniki predysponujące do wypadania odbytu

  • a)czynniki chorobowe

-biegunka-nadmierna perystaltyka-skurcze jelita w trakcie biegunki z następowym osłabieniem mięśni zwieraczy odbytu są czynnikiemi sprzyjającymi wypadaniu odbytu.Jednostki chorobowe przebiegające z przewlekłą biegunką np.dyzenteria,kolibakterioza,salmonelloza zwiększają w sposób znaczny ryzyko wypadania odbytu u zainfekowanych świń. -kaszel-choroby układu oddechowego przebiegające z silnym, uporczywym ,przewlekłym kaszlem (głównie zespół oddechowy świń-PRDC Porcine Respiratory Disease Complex) prowadzą do nadmiernego napinania się i wzrostu ciśnienia w jamach ciała tj.ciśnieniowego wypychania odbytu na zenątrz. -zarobaczenie-zarobaczenia ma swój udział w wypadaniu odbytu poprzez nadmierne skurcze mięśniówki jelit oraz następowe osłabienie ściany zarobaczonego jelita w wyniku aktywności pasożytów. Do innych jednostek chorobowych,które predysponuja do wypadania odbytu zaliczyc można:zapalenie pęcherza moczowego,kamienie moczowe i zatkanie cewki moczowej,zapalenie nerek,choroby prostaty i nowotwory

  • b)czynniki środowiskowe

-podłoże-podobnie jak w przypadku organów rodnych,do wypadania odbytu predysponuje śliska i/lub skośna podłoga,która prowadzi do wzrostu ciśnienia w obrębie jam ciała poprzez nadmierne napięcie mięśni ciała. -zbijanie się zwierząt-zbyt niska temperatura otoczenia wykraczjąca poza granicę komfortu cieplnego prowadzi do zjawiska zbijania się zwierząt w tzw. stosy-kupy.Stosy świń są tym wyższe-ciaśniejsze im niższa jest temperatura otoczenia.Układanie się świń warstwowo jedne na drugich prowadzi do ucisku w obszarze jam ciała i niejako „wyciskaniu” odbytu. -zagęszczenie-podobne w skutkach jest zjawisko przegęszczenia świń w kojcach,z ta różnica że czynnikiem wywołującym powstawanie stosów świn nie jest temperatura otoczenia tylko brak przestrzeni życiowej-miejsca do leżenia na podłodze -brak dostępu do wody i paszy-brak wystarczającego dostępu do wody może generować zatwardzenia i w ten sposób utrudniać oddawanie kału-zwierzę bardzo mocno napina się ,żeby oddac suchy,zbrylony (owcze bobki) kał.Brak odpowiedniego dostępu do paszy może powodować okresowe epizody głodu i przejedzenia-jedzenia na zapas kiedy w końcu zwierzę dopcha się do karmnika.Wspomniane epizody prowadzą zwykle do rozregulowania sie układu pokarmowego przebiegające z zaburzeniami flory bakteryjnej jelit,co prowadzi do obstrukcji,wzdęć lub w ciężkich przypadkach np. do wystapienia syndromu HBS (Hemorrhagic Bowel Syndrome) gdzie jako jeden z mechanizmów prowadzacych do jego występowania wymienia się nadmierną fermentacje jelitową- namnożenie się bakterii jelitowych z rodzaju Clostridium produkujących toksyny i duże ilości gazu.

  • c)czynniki żywieniowe

-mykotoksyny-podobnie jak w przypadku wypadania pochwy i macicy,za głównego winowajcę „prowadzącego” do wypadania odbytu uważa sie zearalenon i jego działanie estrogenizujące. -żywienie do woli-obecny system żywienia świń do woli dawką paszy o dużej koncentracji białka i energii,jest czynnikiem predysponującym do szeroko rozumianych zaburzeń trawienia-nadmiernej fermentacji -zbyt rozdrobniona pasza-nieodpowiednia struktura paszy-stosunek wielkości poszczególnych składników-może prowadzić do nadmiernej fermentacji w jelicie,wzdęć oraz wypadania odbytu -brak wystarczającej ilośći włókna-włókno w paszy pełni rolębalastu ale i mechanicznego pobudzania jelita do pracy.Brak odpowiedniej ilości włókna prowadzi zwykle do nadmiernej fermentacji,zatwardzeń i wzdęć

Pamiętaj!

Świnie żywione systemem na mokro sa zwykle bardziej narażone na tzw. nadmierna fermentację jelitową gdzie dochodzi do produkcji toksyn i gazów bakteryjnych

Za czynniki żywieniowe mające wpływ na częstotliwośc wypadania odbytu u świń wymienia się również

-częstotliwośc zmian paszy-im częściej tym gorzej -zawartość skrobii w dawce pokarmowej-duża zawartość zwiększa ryzyko wypadania odbytu.

  • d)inne

Z dostępnej literatury wynika również,że do wypadania odbytu u świń predysponuje:

-podawanie określonych antybiotyków w sposób długotrwały i niezgodny z zaleceniami lekarza weterynarii np.linkomycyny,tylozyny czy florfenikolu - zbyt krótkie przycinanie ogonów,co może prowadzic do porażenia nerwów unerwiających okolicę odbytu-zwieracze odbytu -podobnie jak w przypadku wypadania narządów rodnych okres rujowy u starszych loszek oraz macior sprzyja również wypadaniu odbytu. -występowanie przepukliny pachwinowej,gdzie przepuklina (worek przepuklinowy)umiejscaswia się w okolicy odbytu doprowadzając do nadmiernych napięć okolicznych tkanek,w tym głównie zwieraczy odbytu -jak dotychczas nie udowodniono jednoznacznie ,że na częstotliwość wypadania odbytu ma wpływ czynnik genetyczny.

Co robić z wypadniętym odbytem?

W warunkach terenowych świnie z wypadniętym odbytem należy odizolować od innych świń-małe wypadnięcie czasami ulega wciągnięciu,większe pozostawia się do uschnięcia i samowyleczenia lub wykonuje sie repozycję z założeniem szwu kapciuchowego wokół odbytu w celu zabezpieczenia ponownemu wypadnięciu.Zwierzę podlega obserwacji i leczeniu ogólnemu. Następstwami wypadania odbytu są: -kanibalizm z krwotoniem i następową anemią -zakażenia wtórne ran/y -obstrukcja i wzdęcie-świnie wyglądaja jak napompowane -obecność krwi w kale -w cięzkich przypadkach śmierć

Pamiętaj!

Ze względu na możliwośc obecności krwi w kale u zwierząt z wypadniętym odbytem,zawsze należy przeprowadzic szczegółową obserwację zwierząt w danym kojcu ,a w przypadkach nierozstrzygniętych diagnostykę różnicową w kierunku np. dyzenterii czy adenomatozy

Wypadanie narządów rodnych i lub odbytu w „normalnych warunkach” fermowych jest zjawiskiem właściwie dość rzadkim.Nieoznacza to jednak,że częstotliwość pojawienia się takich anomalii nie może znacznie wzrosnąć np. w określonej porze roku lub w obrębie danej grupy produkcyjnej świń,doprowadzając do dużych strat finansowych.Mnogość potencjalnych czynników predysponujących do wypadania wspomnianych narządów rurowych jest tak duża,że właściwie tylko dokładna obserwacja zwierząt i warunków ich utrzymania ,rejestracja danych produkcyjnych oraz tzw. zdażeń na fermie są w stanie pomóc rozwiązać problem szybko i w miarę bezboleśnie dla właściciela.