Polski

Zmiany Patologiczne W Obrębie Racic U Zwierząt Stada Podstawowego Cz I

Zmiany patologiczne w obrębie racic stada podstawowego-część I

Świnia domowa jest zwierzęciem parzystokopytnym tj. ich kończyna zakończona jest parzystą liczbą palców które przyjmują formę racic. Racice pełnią głównie funkcję ochronną dla głębiej położonych tkanek końcowej części nogi wchodzącej w bezpośredni kontakt z podłożem.W nowoczesnym,intensywnym chowie trzody chlewnej ,zwierzęta narażone są na powstawanie wielu zmian patologicznych w obrębie kończyn w tym również w obrębie racic.Ze względu na fakt,że na fermach trzody chlewnej najdłużej utrzymywane są maciory (kilka do kilkunastu cykli) to właśnie ta grupa technologiczna zwierząt jest najbardziej podatna na powstawanie problemów narządu ruchu.

Uproszczona anatomia racicy świni noga1.jpg Δ noga2.jpg Δ

Mechanika ruchu świń-rozkład ciężaru ciała

Obserwacje przeprowadzone w rzeźni ,pomiar długości racic oraz dokładna analiza dotycząca rozkładu ciężaru ciała na poszczególne nogi u loch ujawniły,że racice są podobnej wielkości a masa ciała rozłożona jest bardzo równomiernie jeśli chodzi o racice przednich nóg,natomiast racice nóg tylych wykazują pewne różnice dotyczące obciążeń na nie działających.Raciczka tylna boczna-zewnętrzna jest większa niż przyśrodkowa-wewnętrzna i podlega większym naciskom-przenosi większy ciężar masy ciała.Taka sytuacja ma swoje następstwa w:

  • -wyglądzie racic tylnych nóg,ponieważ piętka tylnej racicy bocznej-zewnętrznej ma tendencję do rozrostu co może sprawić wrażenie,że przyśrodkowa-wewnętrzna racica tylna uległa zanikowi,co prawdą nie jest.
  • -podatności na urazy mechaniczne poszczególnych raciczek kończyn przednich i tylnych.

Róg racicowy

Róg racicowy jest wytworem skóry,osłania głębsze struktury palca oraz nadaje racicy odpowiednią sztywność-twardość.Poszczególne elementy anatomiczne racicy pokryte są rogiem o różnej twardości.Najtwardszy róg pokrywa ścianę racicy,potem w kolejności (twardości): podeszwę,piętkę, wał koronowy,natomiast najdelikatniejszą strukturą rogową jest linia biała.

Zmiany patologiczne rogu racicowego mogą przybierać postać:

  • -w obrębie ściany:szczelin poziomych i pionowych ,pęknięć głównie na przejściu ściany w podeszwę ,wybroczyn widocznych na ścianie racicy ,przerostu rogu racicowego
  • -w obrębie podeszwy to głównie szczeliny i pęknięcia rogu
  • -w obrębie piętki spotykamy głównie pęknięć oraz nadżerek rogu
  • -w obrębie wału koronowego wybroczyn,krwawień,wysięku zapalnego,często widocznego w postaci silnego zabrudzenia na lini przejścia skóry nogi i racicy
  • -w obrębie lini białej:krwawień,rozwarstwień głównie na granicy ściana/piętka lub podeszwa/piętka racicowa.

Pionowe szczeliny/pęknięcia rogu racicowego Szczeliny pionowe ściany racicowej uwidaczniają się głównie na zewnętrznej powierzchni ściany racicy.Szczelina może brać swój początek zarówno od góry tj. strony wału koronowego lub od dołu tj. strony podeszwy i dotyczyć całej długości ściany lub ograniczać się tylko do jej części.”Klasyczna” szczelina pionowa powstaje w głębszych strukturach rogu i postępuje wzdłuż substancji spajającej poszczególne komórki rogu racicowego.(substancja spajająca komórki rogowe cementuje je podobnie jak zaprawa murarska cegły)Substancja cementująca składa sie w dużej mierze z długołańcuchowych kwasów tłuszczowych.Biotyna odpowiedzialna jest za produkcję oraz wydłużanie się łańcucha tych kwasów,co wskazuje że dodatek biotyny będzie znacznie redukował ilośc przypadków występowania szczelin i /lub pęknięć rogu racicowego w płaszczyźnie pionowej. Innym czynnikiem prowadzącym do występowania pęknięć pionowych rogu jest uraz mechaniczny.Maciory mają tendencję do pocierania nogami o ziemię.Pocieranie nogami w pozycji leżącej prowadzi do ścierania i następowego osłabiania ściany bocznej raciczki zewnętrznej.W momencie gdy ściana raciczki bocznej ulegnie nadmiernemu ścieńczeniu,ulega zwykle pęknięciu w płaszczyźnie rozkładu sił tj. płaszczyźnie pionowej. Szczeliny,pęknięcia rogu mogą dotyczyć tylko powierzchownych warstw rogu lub przebiegać w obrębie całej grubości rogu-pełne pęknięcie rogu.Pełne pęknięcia rogu prowadzą zwykle do bardzo ostrych stanów zapalnych sktruktur głębokich racicy,czego manifestacja kliniczna jest kulawizna. Kulawiana jest wyrazem bólu.Wewnętrzne struktury racicy są bardzo silnie unerwione czuciowo.Produkty zapalenia tj.substancie wydzielane podczas stanu zapalnego w formie różnych substancji chemicznych są w stanie pobudzać zakończnia czuciowe nerwów w obrębie racicy co prowadzi do odczuwania przez zwierzę bólu.Natomiast sam stan zapalny oraz towarzyszący ból prowadzą zwykle do

  • -ograniczenia ruchu zwierzęcia
  • -spadku apetytu
  • -zwiększenia zużywania energii na cele obronne organizmu-pobudzenie układu immunologicznego co może prowadzić do wycieńczenia organizmu jeśli proces zapalny trwa długo tj.ma charakter przewlekły

Dodatkowe powikłania ze strony bakterii ,wnikających w pęknięcie, mogą prowadzic również do zaostrzenia się procesu zapalnego,pogorszenia ogólnego stanu zdrowia,przeniesienia się zapalenia nawet na obszar kości kończyny.Procesowi zapalnemu towarzyszy zwykle duża ilośc wysięku zapalnego,wyciekającego na zewnątrz pęknięcia i brudzącego kończynę.

Ale!

Nie wszystkie pęknięcia prowadzą do wystąpienia kulawiany u świń.Dokładna obserwacja obszaru pęknięcia,ewentualny wysięk,zaczerwienienie oraz reakcja zwierzęcia na ucisk może być przydatna w postawieniu właściwej diagnozy. Szczeliny/pęknięcia pionowe dotyczyć mogą również obszaru połączenia ściany raciczki z podeszwą raciczki.Główną przyczyną pęknięć rogu w tym obszarze jest czynnik mechaniczny tj. obciążanie kończyny na zbyt twardym podłożu.Pęknięcie może nastepować wg schematu:

  • -w trakcie obciążenia kończyny stosunkowo miękka piętka ulega spłaszczeniu
  • spłaszczenie piętki powoduje ,że racica rozszeża sie na boki (ściana rozpychana jest na boki)
  • -rozepchnięcie sciany prowadzi do powstawania siły,która wędruje w górę wzdłuż połączeniem podeszwy i ściany raciczki
  • -bardzo twarde podłoże może prowadzic do zabużeń rozkładu tych naprężeń co może być przyczyną pęknięć połączenia podeszwa/ściana

Poziome szczeliny/pęknięcia rogu racicowego

Szczeliny poziome rogu racicowego przebiegaja zwykle przez całą szerokośc raciczki (tj od strony zewnętrznej-bocznej do strony wewnętrznej-przyśrodkowej).Za główna przyczynę powstawania szczelin/pęknięć poziomych uważa się zaburzenia ukrwienia rogu racicowego ,które prowadzą do zaburzeń w odżywianiu/wzroście rogu.Zauważenie kilku szczelin (rowkowych pierścieni) na danej racicy świadczy o kilkukrotnym zaburzeniu ukrwienia /wzrostu rogu.Do czynników prowadzących do zaburzeń wzrostu rogu można zaliczyć

  • -endotoksyny bakterii jelitowych lub bakterii odpowiedzialnych za PPDS (Post Partum Dysgalactia Syndrome-Poporodowe zaburzenia laktacji).Są to głównie bakterie gram ujemne których toksyny są w stanie doprowadzić do zwęrzenia naczyń krwionośnych i/lub obrzęku naczń i/lub wystąpienia zatoru naczyniowego co w konsekwencji jest przyczyną zaburzeń krążenia i odżywiania tkanek.
  • -podłoże paszowe (podobnie jak np. przeżuwaczy czy koni) nie zostało do końca potwierdzone,ale i nie jest jednoznacznie wykluczone
  • -przewlekły stres,prowadzący do wyrzutu hormonów stresu,które mogą być odpowiedzialne za długotrwały skurcz naczyń i prowadzić do gorszego odżywiania tkanek racicy.

Krwawienia w obrębie ściany racicowej

Czerwone lub brunatne przebarwienie widoczne poniżej ściany racicowej jest zwykle dowodem na krwawienie lub obecnośc stanu zapalnego w obrębie ściany.Pochodzenie krwawień w obszarze ściany ma w dużej części podłoże urazowe.Zmiany krwotoczne dotycza zwykle tylko jednej raciczki,ale więcej niż jedna noga może być dotknięta tą zmianą.Zauważenie krwawienia w obrębie ściany może świadczyć również o złamaniu np. palca kończyny.Ograniczone tylko do poszczególnych raciczek zmiany nie maja zwykle negatywnego wpływu na ogólny stan zdrowia zwierzęcia,natomiast zmiany w obrębie kilku raciczek na raz ,mogą odbić się już niekorzystnie na ogólnym zdrowiu zwierzęcia.

Nadżerki w obrębie piętki oraz szczeliny/pęknięcia piętki

Nadżerki oraz pęknięcia w obrębie piętki są najczęściej spotykaną zmianą patologiczną racic u świń.Generalnie,sama mechanika poruszania się świni,rozkładu obiążeń związanych z przenoszeniem ciężaru ciała zwierzęcia oraz budowa anatomiczna generuje ,że to właśnie piętki są bardzo podatne na uszkodzenia.Jak juz wcześniej wspomniano najbardziej obciążona jest raciczka boczna-zewnętrzna kończyn tylnych,a co za tym idzie i najbardziej podatna na urazy.Dodatkowo róg pokrywający piętkę jest znacznie delikatniejszy niż róg ściany czy podeszwy racicy.Zmiany w obrębie piętek mogą przybierać formy od lekkich nadżerek do bardzo głębokich pęknięc ,sięgających w głąb tkanek racicy.Podobnie jak w przypadku głębokich pęknięć pionowych ściany racicowej,pęknięcia piętki mogą być wikłane przez bakterie np. bakterie beztlenowe produkujące enzymy rozkładające głębokie tkanki racicy oraz podobnie prowadzić do silnego stanu zapalnego i kulawizny.Jako środki profilaktyki zmian w obrębie piętek powinniśmy zwrócic uwagę na jakośc podłoża lub np.wprowadzić kąpiele racic.

Pęknięcia rogu na granicy podeszwa/piętka

Pęknięcia te przybieraja zwykle forme ostrą-głęboką prowadząc do wyraźnej kulawizny.Czasami zdaża się,że pęknięcie między piętką a podeszwą rozszeża sie dalej na boki dochodząc do lini białej po obu stronach racicy,co prowadzi do oddzielenia się piętki od reszty racicy (piętka przytwierdzona jest tylko od góry do racicy,natomiast po bokach jest odzielona od innych taknek)

Rozwarstwienie rogu w obrębie lini białej

Linia biała racicy stanowi jej słaby punkt.Leży pomiędzy ściana a podeszwą racicy,zbudowana jest z najbardziej miękkiego rogu racicowego i niestety jest bardzo podatna na uszkodzenia zarówno mechaniczne jak i te powstałe w wyniku aktywności patologicznej bakterii.Miękki róg racicowy budujący linię białą podlega znacznie szybszym procesom odnawiania komórek co skutkuje tym,że stosunkowo niedojrzałe (słabsze) komórki rogowe muszą stykać się z twardą powierzchnią podłoża i przenosić ciężar ciała konieczny do utrzymania danej pozycji zwierzęcia.Dodatkowo,również mechanika ruchu nie pomaga lini białej zachować swoją nienaruszona strukturę ponieważ:

  • -linia biała biegnąca po zewnętrznej stronie raciczki rózni sie pod względem swojej szerokości
  • -linia biała w części przedniej jest znacznie węższa niz w części tylnej tj. tam gdzie dochodzi do połączenia ściany z piętką
  • -linia biała w tej części jest lekko zapadnięta w postaci rowka co ogranicza jej bezpośredni kontakt z podłożem
  • -podczas obciążania kończyny tak jak wspomniano wcześniej dochodzi do spłaszczenia sie miękkiej piętki oraz rozpychania ścian racicy na boki
  • -rozpychanie ścian na boki przez ucisnięta piętkę prowadzi do rozszerzenia się lini białej (uprzednio lekko zapadniętej w formie rowka na granicy ściany oraz piętki racicowej)
  • -miękki róg racicowy rozszerzonej w ten sposób lini białej wchodzi w bezpośredni kontakt z podłożem co prowadzi do jego ścierania i ewentualnych urazów mechanicznych.

Rozwarstwienie się lini białej w obszarze powierzchni zewnętrznej raciczki powoduje zwykle powstawanie następowych pęknięć rogu racicowego na granicy piętka/ściana i/lub piętka/podeszwa racicy.

Bardzo miękki uszkodzony róg racicowy lini białej jest idealnym miejscem do wnikania i rozprzestrzeniania się bakterii,które mogą doprowadzić do powstawania ropni i/lub znacznie cięższych stanów zapalnych racic oraz w ekstremalnych przypadkach całego organizmu.

Wilczy pazur

Główną przypadłością świń w obrębie tzw, wilczego pazura jest jego przerost.W normalnych okolicznościach wilczy pazur ma długośc około 2cm i podczas chodzenia nie dotyka podłoża.W warunkach nadmiernego przerostu wilczego pazura możemy mieć doczynienia z :

  • -wilczy pazur dotyka ziemi i ulega zaostrzeniu na czubku ,co może prowadzić do urazów skóry kończyny
  • -przerośnięty wilczy pazór jest podatny za złamania i często łamie się tuż przy skórze prowadząc do intensywnych krwawień oraz otworzenia się „bramy wejścia” dla bakterii.Tego rodzaju złamania są bardzo bolesne oraz kiepskie w leczeniu.Wielokrotnie zdaża się,że zwierzę z połamanym wilczym pazurem podlega eliminacji ze stada w wyniku dalszych powikłań i braku efektów terapeutycznych.
  • -przerośnięty wilczy pazór może również zagiąć się i wrastać w skórę kończyny i/lub zawinąć się i zacząć rosnąć pod racicę co utrudnia zwierzęciu chodzenie.

Długość palców-rogu

Jeśli proces narastania rogu jest szybszy niż proces scierania się rogu w wyniku aktywności ruchowej dochodzi do przerostu rogu w obrębie palców.

Ciekawostka!

Róg racicowy przyrasta u tuczników ok. 10 mm, a u loch ok. 6 mm miesięcznie.

Przerost rogu racicowego w obrębie palca przeważnie postępuje do środka tj. przerośnięte racice nie są liniowo znacznie dłuższe ale zaczynają się jakby wybrzuszać na boki stykając sie ze sobą tylko czubkami,natomiast ich ściany przyśrodkowe ulegają oddaleniu od siebie. Główne następstwa przerostu racicy w obrębie palca

  • -zaburzenie pstawy ciała
  • -nadmierne napięcie się ścięgna mięśnia zginacza kończyny

Nadmiernie wybujały róg racicowy powinien być przycięty do normalnej długości tj. około 4,5-5cm.

Ale! Jeśli róg racicowy jest bardzo silnie przerośnięty przycinanie należałoby wykonać etapowo (zwykle na 2-3 razy) co właściwie w praktyce terenowej jest bardzo ciężkie do przeprowadzenia

Zwierzęta stada podstawowego powinny być obecne na fermie ,przynajmniej na tyle długo,aby koszty ich wprowadzenia oraz utrzymania zwrócił się hodowcy.Na dzień dzisiejszy duży nacisk kładziemy na tzw.parametry produkcyjności loch dążąc do osiągnięcia bardzo „wyśrubowanych” rezultatów .Skupiając się na detalach,dodając kolejny super dodatek zwiększający np.mlecznośc loch czy poprawiający apetyt,niestety bardzo często zapominamy o rzeczach podstawowych na przykład takich,że :zwierzę które nie chodzi prawidłowo nie będzie efektywnie produkować.