ZmianyPatologiczneWObrębieRacicUZwierzątStadaPodstawowegoCz

II

Każda jednostka chorobowa lub zaburzenie występująca na fermie może znacznie ograniczyć hodowcy trzody chlewnej zyski z prowadzonej działalności.Jeżeli dana choroba lub zaburzenia mają charakter „ostry”,są dosyć szybko zauważalne,a decyzja o wprowadzeniu działań leczniczych i/lub profilaktycznych podejmowana jest w bardzo krótkim czasie.Jeżeli natomiast choroba lub zaburzenia przebiegają w formie „podostrej”,pozostają bardzo często niezauważane lub bagatelizowane przez osoby zajmujące się zwierzetami.Zmiany patologiczne w obrębie racic u zwierząt stada podstawowego,są wielokrotnie wynikiem właśnie zaburzeń podostrych,długotrwałych a przez to dotyczących dużej liczby zwierząt.Wpływ takich zaburzeń na ekonomię produkcji powinien być rozpatrywany bardzo „szeroko” i szczegółowo.

Zmiany patologiczne w obrębie racic u świń mogą negatywnie oddziaływać na wydajnośc produkcyjną fermy poprzez wpływ na co najmniej kilka kluczowych elementów:

1)Remont stada

Z definicji zootechnicznej wynika,że remont stada to uzupełnienie stanu liczbowego stada podstawowego zwierząt gospodarskich, uszczuplonego wskutek selekcji lub padnięcia pewnej liczby osobników. Wielokość remontu stada zależy od danej fermy,ponieważ powinno ustalać się go na podstawie wyników produkcyjnych specyficznych dla danego objektu.Dla większości ferm trzody chlewnej wskaźnik remontu stada podstawowego mieści się w zakresie 30-50% rocznie.

Zmiany patologiczne w obrębie racic są jednymi z wielu potencjalnych przyczyn zwiększenia się wskaźnika remontu stada.Jednymi z wielu,ale kosztownymi oraz bardzo często niezauważanymi i /lub lekceważonymi przez lekarzy weterynarii oraz samych hodowców trzody.

Generalnie można przyjąć,że w obliczu kłopotów ze zwierzętami stada podstawowego hodowca ma do wyboru właściwie dwa rozwiązania:

  • 1) możne utrzymać aktualny wskaźnik remontu stada,ale musi liczyć się wtedy z tym,że liczba kulawych macior będzie rosła z tygodnia na tydzień
  • 2)możne zwiększyć aktualny wskaźnik remontu stada,ale wtedy musi liczyć się z tym,że wprowadzi do stada większą ilość loszek,które generalnie są mniej produktywne niż zwierzęta starsze,są bardziej podatne na wybrakowanie ze stada,a musza w nim produkować minimum kilka cykli,żeby sie „zwrócić”,mogą zaburzyć status zdrowotny fermy lub np.rodzić tzw.problematyczne mioty.

Możnaby powiedzieć, że tak źle i tak nie dobrze,dlatego z praktycznego punktu widzenia korzystniejsze-lecz nie zawsze możliwe- jest podjęcie działań naprawczych i redukcja zmian patologicznych w obrębie racic zwierząt stada podstawowego,niż zwiększanie remontu stada poprzez wprowadzanie loszek.

Ciekawostka!

Wskaźnik utrzymania-retencji loszek do porodu 3 tj.P3 ( P3-retention rate) powinien wynosić powyżej 75% czyli ponad 75% loszek które wprowadziliśmy do stada około 1,5 roku temu powinno w nim pozostać i wciąż produkować.

2)Problemy laktacyjne-słabe prosięta,przygniecenia

Jasnym jest,że kulawe maciory mają problemy ze wstawaniem,staniem oraz kładzeniem się.Prowadzi to do co najmniej kilku oczywistych i kosztownych skutków:

  • 1)zwiększony wskaźnik przygnieceń prosiąt-biorąc pod uwagę fakt,że przygniecenia mogą stanowić nawet ponad 50% wszystkich przyczyn upadków prosiąt ssących do odsadzenia (warunki normalne) ,to oczywiste jest ,że dalsze zwiększenie się tego wskaźnika będzie przynosiło wymierne straty hodowcy.Kulawe maciory są bardzo często „nieostrożne”,wykonują gwałtowne ruchy w trakcie wstawania i kładzenia się,co zwiększa ryzyko uszkodzenia lub przygniecenia prosiąt ssących.
  • 2)pogorszenie kondycji lochy-problemy lokomocyjne prowadzą zwykle do niechęci macior do wstawania.Brak pobierania lub ograniczone pobieranie pokarmu oraz wody w krótkim czasie prowadzi do wyniszczenia organizmu zwierzęcia.Niedobory żywieniowe prowadzą zwykle do zwiększonej zamieralności zarodków,poronień,kłopotów z wejściem w ruję czy kłopotów laktacyjnych u kulawych zwierząt.

Warto pamiętać!

Kulawe maciory rodzą mniej prosiąt niż zwierzęta zdrowe i ich „przeżywalność” w stdzie jest znacznie krótsza,niż zwierząt niekulejących.

3)zmniejszenie produkcji mleka-może być wynikiem zarówno zmniejszonego pobierania pokarmu i/lub wody,jak i reakcją organizmu zwierzęcia na toczący się stan zapalny w obrębie kończyny,co jest sytuacją bardzo często spotykaną w praktyce terenowej.

4)spadek parametrów rozrodczych,jest w dużej mierze spowodowany poprzez wzrost wartości kilku podstawowych wskaźników,które są ze sobą ściśle związane:

  • a)WEI (Wean to Estrus Interval-okres od odsadzenia do wystąpienia objawów rui)-okres WEI u macior powinien kształtować się na poziomie 5 dni,co stwarza wg. wielu prac naukowych optymalne warunki do uzyskiwanie dużej ilości prosiąt w miotach takich zwierząt.Niedobory podstawowych substancji odżywczych prowadzą do zaburzeń uwalniania hormonów odpowiedzialnych za rozwój i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych,co wydłuża okres WEI.Dodatkowo towarzyszący kulawiznie stan zapalny,jest również w „stanie” opóźnić wejście zwierząt w kolejną ruję,poprzez negatywne oddziaływanie „produktów zapalenia” na organizm zwierzęcia
  • b)NPD (Non Productive Day-dzień nieproduktywny) –czyli każdy dzień kiedy maciora nie jest prośna ani nie karmi prosiąt.Ilość NPD powiększana jest np. poprzez

-wzrost wskaźnika WEI -wzrost ilości powtórek-zwłaszcza tych o których dowiadujemy się np. dopiero na porodówce,kiedy maciora powinna się prosić -poronienia-zwłaszcza te późne -upadki ,eutanazje lub wybrakowania prośnych macior

Wzrost ilości NPD prowadzi do zmniejszenia się indeksu wyproszeń tj.krotności oproszeń danej maciory w roku,co ma olbrzymie znaczenie dla ekonomiki produkcji danej fermy.

Ciekawostka!

Ilość dodatkowych NPD wynikających z konieczności eliminacji zwierząt z powodu problemów z płodnością wynosi średnio około 5 dni ,natomiast ilość NPD wynikających z konieczności eliminacji zwierząt z powodu kulawizn może osiągnąć poziom 20 dodatkowych NPD

  • c)absorpcja zarodków i poronienia-ocenia się,że fizjologicznie około 30% zarodków ulega wchłonięciu –absorpcji przez organizm świni.Ilość poronień nie powinna przekraczać z kolei 2% w danej grupie kryciowej.Niestety oba wspomniane wskaźniki mogą ulec znacznemu podwyższeniu wśród kulawych pokrytych zwierząt,ze względu na wspomniany wcześniej czynnik żywieniowy oraz zapalny.

Warto wiedzieć!

Niedoborowe maciory bardzo często ronią w momencie kiedy dalsze utrzymanie ciąży zaczyna kosztować organizm samicy zbyt wiele tj. zwykle powyżej 10 tygodnia ciąży-klasyczny przykład poronień niezakaźnych

3)Mniejsza wartość rzeźna

Kulawe zwierzęta są zwykle dużo lżejsze niż wynikałoby to z ich wieku,co generuje stratę związaną z mniejszą wartością rzeźną takich zwierząt jeśli chodzi o ilość pozyskanego mięsa.Jednak zmniejszona masa ciała kulawych zwierząt to nie wszystko,ponieważ straty poubojowe mogą być związane jeszcze na przykład z :

  • 1)występowaniem odleżyn głównie okolicy łopatki,co w naszym karaju zwiększa tylko ilość konfiskat rzeźnianych,natomiast np. w Danii odbierane jest jako znęcanie się nad zwierzetami,za co hodowca otrzymuje dotkliwą karę.
  • 2)występowanie obrzęków i/lub ropni w obrębie dotkniętej kulawizną kończyny lub kończyn
  • 3)występowanie zkażeń przewlekłych,co może prowadzić do całkowitej konfiskaty tuszy w rzeźni
  • 4)występowanie ropni tzw.wędrujących,które mogą ulokować się w obrębie narządów wewnętrznych lub np. mięśni i być całkowicie nie widoczne przed ubojem zwierzęcia.

4)Więcej pracy i frustracji

Kulawe maciory generują koniecznośc poświęcenia im znacznie większej ilości czasu,niż zwierzętom zdrowym głównie poprzez:

  • 1)zwierzęta kulawe należy umieścić w indywidualnym kojcu,co wiąże się wielokrotnie z koniecznością ich przegonienia do takiego kojca.
  • 2)zwierzęta kulawe podlegają leczeniu,które zwykle jest leczeniem złożonym,obejmującym podawanie kilku preparatów na raz np. antybiotyku/ów,niesterydowych lub sterydowych środków przeciwzapalnych ,preparatów mineralno-witaminowych przez kilka kolejnych dni.
  • 3)w większości przypadków podanie leków wiąże się z koniecznością przestrzegania określonej karencji na mięso,podczas gdy nadal nie jesteśmy pewni efektu zastosowanego leczenia.
  • 4)niestety część kulawych macior musi być poddana eutanazji,co nie jest zadaniem łatwym ani przyjemnym.
  • 5)kulawe maciory ze względu na swoją zmniejszoną produktywność-mleczność wymagają również znacznie większej ilości „interwencji” w swoich miotach-selekcja,biegunki,leczenie,upadki itp.

Warto wiedzieć!

Kulawe zwierzęta w stadzie zawsze obniżają nasze zyski,według niektórych danych szacunkowych koszt kulawizn w stadzie,może wahać się od około 40-120 zł/maciorę/rok i jest związany głównie ze zwiększonym remontem stada,zwiększeniem się odsetka loszek,zmniejszeniem się wartości rzeźnej macior czy koniecznością eutanazji kulawych zwierząt.

Powyższe dane wskazują ,że kulawizny które u macior wynikają w większości przypadków ze zmian patologicznych w obrębie racic,są w stanie znacznie ograniczyć produktywność danej fermy.Do określenia aktualnego stanu zdrowia racic oraz oceny skuteczności wprowadzonych działań naprawczych konieczne jest ustalenie odpowiedniego systemu klasyfikacji zmian w obrębie racic.Bez względu jednak,na jaki system klasyfikacji się zdecydujemy,najważniejsze jest uzyskanie powtażalności oceny danej zmiany i używanie zawsze tego samego systemu oceny ,co ma decydujące znaczenie przy określaniu skuteczności podjętych działań profilaktycznych-naprawczych.Każda zmiana może być punktowana w zależności od stopnia jej zaawansowania,a suma punktów dla danej zmiany u odpowiedniej ,reprezentatywnej liczby zwierząt świadczy o jej stopniu występowania na danej fermie.

System klasyfikacji zmian w obrębie racic u świń wg. Zinpro gdzie skala punktacji zaawansowania zmain wynosi 1-3 punkty

Palce

  • 1 (lekka zmiana)

Jeden lub więcej palców jest nieznacznie dłuższy niż normalnie (norma 4,5-5cm)

  • 2 (średnia zmiana)

Jeden lub więcej palców jest zdecydowanie dłuższy niż normalnie

  • 3 (silna zmiana)

Długość palca/ów podowuje zabużenia w chodzeniu

Wilczy pazór

  • 1 (lekka zmiana)

Pazur dłuższy niż normalnie tj. dłuższy niż około 2cm

  • 2 (średnia zmiana)

Pazur/y dotykają podłoża podczas stania

  • 3 (silna zmiana)

Pazur/y jest zniszczony i częściowo lub całkowicie ułamany

Przerost i nadżerki piętki

  • 1 (lekka zmiana)

Lekki przerost piętki i/lub nadżerka w obrębie tkanki miękkiej piętki

  • 2 (średnia zmiana) 

Wielokrotne pęknięcia przerośniętej piętki z widocznymi nadżerkami w obrębie tkanek miękkich

  • 3 (silna zmiana)

Duża ilość nadżerek oraz silne,głębokie pęknięcia w obrębie przerośniętej piętki

Pęknięcia między piętką a podeszwą

  • 1 (lekka zmiana)

Lekkie,częściowe odzielenie się piętki i podeszwy na granicy połączenia

  • 2 (średnia zmiana)

Długie oddzielenie się piętki i podeszwy na granicy połączenia

  • 3 (silna zmiana)

Długie i głębokie oddzielenie się piętki i podeszwy na granicy połączenia

Linia biała

  • 1 (lekka zmiana)

Płytka i/lub krótka separacja przebiegająca wzdłuż lini białej

  • 2 (średnia zmiana) 

Długa separacja przebiegająca wzdłuż lini białej

  • 3 (silna zmiana)

Długa i głęboka separacja przebiegająca wzdłuż lini białej

Pęknięcia poziome rogu ściany palca

  • 1 (lekka zmiana)

Krótkie,płytkie pęknięcie poziome w obrębie rogu ściany palca z widocznym krwawieniem

  • 2 (średnia zmiana)

Długie ale płytkie pęknięcie poziome w obrębie rogu palca

  • 3 (silna zmiana)

Wielokrotne lub głębokie pęknięcie poziome w obrębie rogu palca

Pęknięcia pionowe rogu ściany palca

  • 1 (lekka zmiana)

Krótkie,płytkie pęknięcie pionowe w obrębie rogu ściany palca

  • 2 (średnia zmiana)

Długie ale płytkie pęknięcie pionowe w obrębie rogu palca

3 (silna zmiana) Wielokrotne lub głębokie pęknięcie pionowe w obrębie rogu palca

Punktacja dotycząca sposobu poruszania się zwierząt w skali 0-3 punkty wg. Zinpro

0

Locha/loszka porusza się z łatwością przy tylko lekkiej zachęcie ze strony człowieka.. Zwierze obciąża wszystkie cztery nogi i nie wykazuje tzw.oszczędzania którejś z kończyn.

1

Locha/loszka porusza się bez większych problemów, ale lekka kulawizna jest widoczna w obrębie minimum jednej kończyny.Zwierzę niechętnie obciąża chorą kończynę,ale wciąż zachowuje ruchliwość.

2

Kulawizna dotyczy jednej lub kilku kończyn.Zwierzę wykazuje charakterystyczną postawę kompensacyjną tj. opuszcza głowę i/lub łukowato wygina kręgosłup w celu odciążenia chorych kończyn.

3

Bardzo silna i wyraźna kulawizna dotycząca jednej i/lub kilku kończyn.Zwierzę ma bardzo duże trudności w chodzeniu i obciążaniu chorej kończyny lub kończyn.Takie zwierzę głównie leży i często nie reaguje już na zganianie przez człowieka.

Zmiany patologiczne w obrębie racic zwierząt stada podstawowego stanowią wciąż niedoceniany problem w hodowli trzody chlewnej.Dodatkowe koszty związane np. ze zwiększonym remontem ,zminiejszeniem produktywności stada czy dodatkowym czasem pracy jaki musimy poświęcić kulawym zwierzętom,powoduje że powinniśmy się przynajmniej zastanowić nad koniecznością oceny zdrowia racic naszych zwierząt,a coraz bardziej wymagająca i coraz droższa produkcja trzody będzie tego od nas wręcz oczekiwała i wymuszała podejmowanie określonych decyzji.